Depërtimi i Perëndimit në Arbërinë mesjetare dhe rrjedhojat politike të tij (shek.XI-XIII)

• Pages: 67-82

67

Balkan Journal of Interdisciplinary Research

IIPCCL Publishing, Graz-Austria

ISSN 2410-759X

Acces online at www.iipccl.org

Vol. 8 No.1

May, 2022

66

Vol. 8 No.1

May, 2022

Balkan Journal of Interdisciplinary Research

IIPCCL Publishing, Graz-Austria

ISSN 2410-759X

Acces online at www.iipccl.org

Questionnaire designed for SMEs

e questionnaire consists of 10 questions, ic are directl related to te topic I am

addressing. It as more openended questions, but also closedended questions it sort

ansers.

e questionnaire questions are as follos

1. at is te current state of our business

2. o do ou see te future of our business at do ou tin depends more on emploee

training, tecnolog or competition

3. at is te number of current emploees in te business

. o ou tin te ave te rigt education and training for teir jobs

5. Is it eas to nd silled orers in te current maret

6. id ou need external funding sources

7. If es, at form of nancing did ou prefer If not, if one da ou ad to secure funding,

at form ould ou prefer

8. In ic currenc ould ou lie it

9. What are the problems you encounter in the country during the need and until it is covered

for nancing

10. o ou tin tat our countr oers ou opportunities to develop and gro our business

at are some of te problems tat exist in te countr

67

Balkan Journal of Interdisciplinary Research

IIPCCL Publishing, Graz-Austria

ISSN 2410-759X

Acces online at www.iipccl.org

Vol. 8 No.1

May, 2022

Depërtimi i Perëndimit në Arbërinë mesjetare dhe rrjedhojat politike të tij

(shek.XI-XIII).

M.sc. Anelmo Spahija

nieieiuiuui

Abstrakt

Shekujt XI-XIII përfshijnë periudhën kur arbër-shqiptarët u shfaqën për herë të parë si një

faktor më vete etnik dhe politik në atë që sot njihet si Ballkani Perëndimor. Ky proces është

rezultat i faktorëve të brendshëm dhe të jashtëm. Duke njohur rolin e faktorëve të brendshëm,

ky artikull synon të vlerësojë dhe analizojë në mënyrë konjitive ndikimin e faktorëve të

jashtëm, ku një rol të rëndësishëm luan depërtimi i Perëndimit mesjetar në vendin tonë, i

realizuar në dy forma, të cilat shpesh ndërthuren me njëra-tjetrën: nëpërmjet strukturave laike

feudalo-ushtarake dhe nëpërmjet strukturave kishtare, me ndikime te karakterit politik, fetar

e kulturor.

Fjalë kyçe Arbërrbënrvanon, rbëri, Albania, Dioqeza e Arbnit, Mbretëria e Arbërisë,

Perandoria Bizantine, Perëndimi Mesjetar, normanët, Papati, anzhuinët.

Hyrje

Në shekujt IV-VIII, viset që përbënin skajin perëndimor të Perandorisë Romake të

Lindjes ishin të përfshira në provincat e Prevalitanisë (nga luginat e Dioklesë deri

afërsisht në lumin Mat), Epirit të Ri (përfërist i uuar në lumenjt Mat dhe Vjosë)

dhe Epirit të Vjetër (nga Vjosa në Gjirin e Artës). Një ndarje e tillë ishte bërë gjatë

sundimit të perandorit Dioklecian, i cili i kishte përfshirë këto provinca si pjesë të

dioqezës së Maqedonisë. Ndarja përfundimtare e perandorisë në vitin 395 i përcaktoi

këto provinca, që mund t’i konsiderojmë përgjithësisht të populluara nga popullsi

romano-ilire, si pjesë të Perandorisë së Lindjes, të ndara rishtazi mes dioqezave të

Dakisë dhe të Maqedonisë, duke i lidhur politikisht, por per rrjedhojë edhe kulturalisht

ato me romanitetin lindor. Momenti tjetër përcaktues në orientimin e këtyre

provincave do ta përbënte kriza që shpërtheu në Perandorinë e Lindjes-Bizantin në

lidhje me adhurimin e ikonave. Në vitin 732 perandori ikonoklast Leoni III, si veprim

hakmarrës kundër apatit ionol i sëput Kishës Romane juridiksionin kanonik

mbi tre provincat e lartpërmendura, duke i kaluar ato nën autoritetin e Patriarkanës

së Kostandinopojës1. Në shek. IX, me riorganizimin administrativo-ushtarak të

perandorisë dhe rimëkëmbjen e pushtetit perandorak pas dyndjeve avaro-sllave

(në se. IIIII  pustet biantin iste uuar në zonën bregdetare perreth

qendrave urbane apo sistemit të fortiimit të ndërtuar nga perandorët Anastas dhe

Justinian) dhe krizës ikonoklaste, kjo pjesë e botës bizantine organizohet në dy njësitë

e reja administrativo-ushtarake: themën e Durrësit (përafërsisht provincat e vjetra

të Prevalitanës dhe Epirit të Ri) dhe atë të Nikojëpojës (përafërsisht Epiri i Vjetër)2.

Shekulli i IX, përkatësisht viti 879 shënon për herë të parë përmendjen e pershkopatës

1 ilan huaj, ituata t ishs n hiprin parature, Botime ranccesane, hoder, 2013, f 30.

2 eorg strogorsi, istoria e Perandoris Biantine, Dituria, Tiran, 2002, 132.

68

Vol. 8 No.1

May, 2022

Balkan Journal of Interdisciplinary Research

IIPCCL Publishing, Graz-Austria

ISSN 2410-759X

Acces online at www.iipccl.org

68

Vol. 8 No.1

May, 2022

Balkan Journal of Interdisciplinary Research

IIPCCL Publishing, Graz-Austria

ISSN 2410-759X

Acces online at www.iipccl.org

së Krujës, me përfaqësuesin e saj Davidin, pjesmarrës në koncilin e Kostandinopojës3.

Shekulli X shënon ndryshime të reja jo vetëm në aspektin politik, por edhe në atë të

juridiksionit kishtar. Kjo lidhet me depërtimin bullgar në territoret lindore-jugore të

themës së Durrësit, si dhe në hapësirat e gjera të themës së Nikopolit. Kjo pasohet me

kalimin e mjaft ipeshkvive si ato të Skampës, Glavnicës, Beratit dhe Vlorës nën varësinë

e kryepeshkopatës së Orit, pusteti i së cilës vazhdon të rivalizojë atë të Durrësit

ede pas triumt përfundimtar të Vasilit II ndaj bullgarëve, në llimin e se. I.

Pikërisht në shek. XI kemi përmendjen edhe dy përfaqësues të lartë të administratës

bizantine, patric David Arianiti, guvernator i Selanikut dhe Kostandin Arianiti, sipas

Ataliatit “arhon i gjithë Perëndimit”5. Kështu, gjatë një periudhe që shkon nga shek.

IV deri në fundin e shek. XI, kjo hapësirë territoriale që përcaktuam më lart është e

përfshirë në atë që mund të konsiderohet si sfera lindore, e inkuadruar tërësisht në

atë që Odobrinsi e a përcaktuar si “komonuelthi bizantin”, duke e përcaktuar si

një hapësirë e karkterizuar jo vetëm nga varësia apo lidhja politike e ekonomike me

Kostandinopojën, por edhe lidhja kulturore e shpirtërore.

Periudha në alë është njëkohësisht edhe periudha e etnogjenezës arbërore, si

rrjedhojë e mjaft proceseve komplekse që lidhen me dobësimin e pushtetit romak

lindor-bizantin, paqendrueshmërinë politike në këto treva, ndërrimin e shumtë

të sundimtarëve, pozitën e ioluar gjeograe të rajoneve të brendshme kryesisht

në hinterlandin e vjetër iliro-epirot. Mirëpo, pikërisht për shkak të faktorëve të

mësipërm, ky proҁes nuk është i dokumentuar saktësisht nga kronikanët dhe burimet

e shkruara. Prandaj ekziston një hapësirë e gjatë kohore që nga përmendja për herë

të parë e Albanopolisit nga Ptolemeu në shek. II deri në përmendjen në shek. XI nga

kronikanët bizantin Mihal Ataliati dhe Ana Komnena6.

1. Invazionet e para nga Perëndimi dhe arbërit.

Përmendjet e para të arbërve nga kronikanët e shek. XI ndodh gjithnjë në lidhje me

ngjarjet që ndodhin në Perëndim, me kryengritjet e strategëve bizantinë e sidomos me

sulmet e normanëve t ë Siҁilisë. jitastu, due lluar që nga kjo periudhë, siҁ vënë

në dukje Falmajeri, të shfaqurit e arbërve dhe Arbërit në ҁdo periudhë të mëtejshme

ka qenë e lidhur me një moment të dobësimit apo përmbysjes së pushtetit qendror

dhe se vetë historia e shkruar e arbërve llon me një akt rebelimi. Te “Istoria”, Mihal

Ataliati i përmend ata në tre raste. Së pari, si pjesmarrës në një kryengritje kundër

sundimit bizantin në viset italike në vitet 1038100, në rebelimin e megastrategut të

Siҁilisë dhe Italisë së Jugut jergj aniaes 103, de si pjesmarrës në kryengritjen

3 jon Berisha, Arbrort ndrmjet ishs perndimore dhe asaj lindore gjat sheujve I-V, Instituti i

istoris Ali adri, Prishtin, 2017, f. 156.

 ilan huaj, ituata, f. 35-37 jon Berisha, Arbrort, f. 97.

5 risto rasheri, Principata e Arbris, Botime   B, Tiran, 2014, 48.

6 N lidhje me dhe eistencn e arbrve si fator n trevat perndimore Perandoris Biantine eiston nj

burim i she.  nga perandori ostandin Porrogjeneti 905-959, nga i cili mund t dedutohet n mnr

indirete prania e nj popullsie t njohur si arbre, albane, arbane n to treva. N veprn e famshme t tij

De administration imperio n nj pasah u et pr rahinat e auait, u i referohet Albanis s auait

ai shprehet: “dhe tu lihen Iberëve të zotërojnë pjesët në krahun e majtë nga Iliria”. Pjesa më e madhe e

studiuesve bashkëkohorë, kanë evidentuar faktin që perandori, duke dashur të përmend albanët e Kaukazit,

a br nj lapsus due prmendur Ilirin,  n t vrtet nu a lidhje me auain apo ibert. istoriani

Pllumb hu e a saruar shtu t problem: Due e huauar nga nj ontest tjetr gjeogra, nga

Europa termin Iliri për t’ia atribuar atë vendit aziatik të Kaukazit, Porfyrogjeneti zbulon qartë se në mendjen

e tij eistonte euacioni IliriaAlbania. Pellumbi hu, Dilemat e Arberit, Pegi, Tirane, 2006, f, 7-8.