Marketing activities for tourism development of thermal baths in Kosovo

AuthorStevcho Mecheski - Hysen Sogojeva
PositionFaculty of Tourism and Hospitality Ohrid, Macedonia - Ministry of Trade and Industry, Kosovo
Pages51-62
51
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
Μαρκετινγ αχτιϖιτιεσ φορ τουρισµ δεϖελοπµεντ οφ τηερµαλ βατησ ιν Κοσοϖο
Στεϖχηο Μεχηεσκι
Φαχυλτψ οφ Τουρισµ ανδ Ηοσπιταλιτψ Οηριδ, Μαχεδονια
Ηψσεν Σογοϕεϖα
Μινιστρψ οφ Τραδε ανδ Ινδυστρψ, Κοσοϖο
Αβστραχτ
Τηε τουρισµ εχονοµψ τοδαψ αππεαρ ασ ονε οφ τηε µοστ ιµπορταντ βρανχηεσ ιν τηε ωορλδ, τηε
αϖεραγε ινχοµε οφ αβουτ 340 βιλλιον Υ.Σ. [ ανδ ιν εχονοµιχ ιµπορτανχε ρανκσ τηιρδ α% ερ οιλ ανδ
αυτοµοβιλε ινδυστρψ. Εαχη ψεαρ αν αϖεραγε οφ 520 µιλλιον πεοπλε τακε παρτ ιν τουριστ µοϖεµεντ
ωορλδωιδε. Ευροπε συππορτσ οϖερ 60ορλδ ισ
χονχεντρατεδ αβουτ 35
τηε τουρισµ σεχτορ. Στρεσσ, ωορκ ιντενσιτψ ανδ ηεαλτη, αρε αµονγ τηε µαιν ρεασονσ τηατ ηαϖε λεδ
το α βρεακ, ωηιλε γλοβαλιζατιον ο! ερσ ινχρεασινγλψ τουριστ δεστινατιονσ.
Αχχορδινγ το τηε Ωορλδ Ηεαλτη Οργανιζατιον αβουτ ονε τεντη οφ τηε ωορλδ+σ ποπυλατιον συ! ερσ
φροµ αρτηριτισ, µυλτιπλε τηερµο ωατερσ τηατ Κοσοϖο ηασ, ωιτη χαρεφυλ µαναγεµεντ ρεπρεσεντ
α σιγνι∃ χαντ ποτεντιαλ οφ χυρατιϖε τουρισµ, ανδ σοµε οφ τηε 650 µιλλιον πεοπλε ωηο συ! ερ
φροµ ρηευµατισµ ωιλλ προβαβλψ ϖισιτ τηερµο βατησ ανδ ωατερσ τηατ αρε χονσιδεραβλε ενουγη
ιν Κοσοϖο.
∆υρινγ τηε στυδιεσ ανδ ρεσεαρχηεσ ον τηισ τοπιχ µορε α# εντιον ωασ δροων το τηε τοπιχ οφ
νατυραλ ανδ σοχιαλ ηεριταγε ανδ τηατ τηερµαλ βατησ τουρισµ ισ τηε εαρλιεστ ωηιχη προϖεσ τηατ τηε
µοστ ιµπορταντ παρτ οφ τηατ ηασ βεεν σινχε Ροµαν τιµεσ. Ιτ ισ ιµπορταντ το εµπηασιζε τηατ τηισ
ισ περµανεντ χλιεντελε τηρουγηουτ τηε ψεαρ, νοτ α σεασοναλ χλιεντελε.
Ιν ορδερ το ρεαλιζε τηε οβϕεχτιϖεσ οφ τηε τοπιχ ωε σταρτεδ ωορκ ον τηε στυδψ οφ δι! ερεντ
µατεριαλσ το τηισ τηεµε ανδ ον τηε γρουνδ οβσερϖατιονσ, ωηερε ιν χοοπερατιον ωιτη σεϖεραλ
πεοπλε χοµπετεντ ιν τηισ αρεα αρε χονδυχτεδ σεϖεραλ εξπεδιτιονσ ιν ρεχογνιτιον οφ νατυραλ
ανδ πηενοµενα προχεσσεσ. Φιρστλψ ωε ηαϖε τακεν ιν χονσιδερατιον τηε αναλψσισ οφ τουριστ ανδ
εχονοµιχ εϖαλυατιον ανδ τηε σηαπε οφ α# ραχτιϖενεσσ οφ τηισ σπαχε οφ Κοσοϖο φορ τηε πυρποσε
οφ δετερµινινγ τηε ϖαλυε τηατ σηουλδ βε ιν τηατ τουρισµ σπαχε. Αλλ παραµετερσ µεντιονεδ
ιν τουρισµ ηαϖε τηε ϖαριαβλε ϖαλυε βεχαυσε τηε τουριστ χλιεντελε, αχχορδινγ το υσ σηουλδ βε
συβµι# εδ το τηε τουριστ ρεθυιρεµεντσ τηατ αρε αδεθυατε φορ τουριστ χλιεντελε ωηιχη µυστ ινχλυδε
σεϖεραλ χλασσεσ οφ πεοπλε ωηο θυαλιφψ φορ τηεσε τψπεσ οφ τουρισµ. Συγγεστιονσ τηατ αρε ινδιχατιϖε
οφ τηε οϖεραλλ δεϖελοπµεντ εχονοµιχ οφ Κοσοϖο αρε διρεχτεδ ανδ µοτιϖατεδ βψ µανψ εξτερναλ
φαχτορσ ωηο τηινκ τηατ Κοσοϖο φορ βυιλδινγ µορε ραπιδ χαπαχιτιεσ ον εµπλοψµεντ, εχονοµιχ
δεϖελοπµεντ σηουλδ βε φοχυσεδ ον σµαλλ ανδ µεδιυµ εντερπρισεσ ασ ωελλ ασ τουρισµ.
Κεψωορδσ: τουρισµ, τηερµαλ βατησ, µαρκετινγ, ηεαλτη, δεϖελοπµεντ.
Ιντροδυχτιον
Τηερµαλ βατησ οφ Κοσοϖο ανδ τηερµο µινεραλ ωατερσ αρε γοοδ βασισ φορ ασσεσσινγ
τηε ρεσορτ ωηιχη ιντροδυχεσ σεγµεντ ανδ α# ραχτιϖε παρτ ανδ ιντερεστινγ, βυτ στιλλ νοτ
52
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
εξπλορεδ ιν τηε ∃ ελδ οφ τουρισµ σχιενχε. Σο φαρ ιτ ηασ βεεν εξπλορεδ ιν α φραγµενταρψ
ανδ παρτιαλ φορµ οφ µεδιχαλ (Βαλνεαρτεραπευτιχ) τηεραπψ σχιενχε, µορε φροµ τηε τεξτ τηε
ηεαλτη συβϕεχτ αυτηορσ, βυτ νοτ χοµπλεξ αχχορδινγ το τηε πρινχιπλεσ οφ τηε Ιντερνατιοναλ
Φεδερατιον φορ τηερµαλ σεασον (Φ.Ι.Τ.Ε.Χ). Τηε χοµποσιτιον οφ τηε πρινχιπλεσ τηατ αρε
αππροϖεδ φορ τηερµαλ, εσπεχιαλλψ ιτ ρε∀ εχτ δυτιεσ οφ τηε τηερµαλ σεασονσ τηατ φοχυσ
ον µεδιχατιονσ, βυτ αλσο ιν ρεστορινγ τηε τοταλ ωορκφορχε ιν ϖιταλ πηψσιχαλ χονδιτιον
τηρουγη αππροπριατε αχτιϖε ινστρυµεντσ παρτ οφ τηε τρεατµεντ, ϖαριουσ ινσταλλατιονσ
ωηιχη ρελατε το γψµναστιχσ, σπορτσ ανδ γαµεσ, ουτδοορ ανδ ινδοορ ποολσ, παρκσ ανδ
τραιλσ φορ ηικινγ, ϖαριουσ ρεχρεατιον χεντρεσ, ρεχρεατιον, εντερταινµεντ, λιβραρψ, ρεαδινγ
ροοµ, λιϖινγ ροοµ ανδ ηαλλσ, χυλτυραλ ανδ σοχιαλ προγραµσ (Γασηι, Μ., 1967).
Τηερεφορε, τηε ϖαλυε οφ τηε χαπιταλ ινϖεστµεντ πριµαριλψ ιν τηερµαλ βατησ, ισ οφ γρεατ
ιµπορτανχε ιν τηε ινχλυσιον οφ αλλ σεγµεντσ οφ τηε τουρισµ ο! ερ χονφορµ τηε µαρκετ
ανδ εχονοµιχ εξπλοιτατιον οφ τηε χαπαχιτψ, ιν ορδερ το ρεσπονδ το τηε ο! ερ οφ τηε
εχονοµιχ πλαν λεϖελ ιν ωιδερ ρεγιοναλ σχαλε. Τηε µαιν χονσεθυενχεσ φροµ τουρισµ,
γενεραλλψ ιν σπαχε αππεαρ ιν τηε λοχαλ ανδ ρεγιοναλ φορµσ ηαρµονιζεδ ιν λοχαλ ανδ
ρεγιοναλ ινφραστρυχτυρε: αππροπριατε αρχηιτεχτυρε ανδ φυνχτιον τηατ ισ συβϕεχτ το τηε λαω
οφ τηε πηψσιογνοµψ οφ τηε λοχαλ ανδ ρεγιοναλ ενϖιρονµεντ ωηερε σηουλδ διστινγυιση
τηεσε αρεαλ εξτενσιον ενϖιρονµεντ αλε − δεχορατιϖε ραισεδ βψ τηε ηανδσ ασ φορµσ οφ
φυνχτιοναλ ανδ ϖισυαλ αχτιϖιτψ.
Τηε ϖαλυε οφ α τηερµαλ στατιον ιν γενεραλ, χαννοτ βε ρεσπονσιϖε το αχτυαλ οππορτυνιτιεσ
ονλψ ιν τηε χαπαχιτψ οφ µινεραλ ωατερ ανδ τηε τρεατµεντ φυνχτιονσ οφ ϖαριουσ ηυµαν
δισεασεσ αλτηουγη ωιτη τηε προποσαλσ οφ Φ.Ι.Τ.Ε.Κ, Ιντερνατιοναλ Ευροπεαν Φεδερατε
οφ Τηεραπευτιχ ανδ Κυρε α Τηερµαλ Στατιον οφ Τρεατµεντ ∃ ξεσ ∋Σουρχε Σαντα∋ (Σουρχε
Ηεαλτηχαρε), τηε γοαλ οφ τηε οργανιζατιον ανδ πολιχψ οφ οργανιζατιον ηασ δεσχριβεδ τηε
ιµπαχτ οφ ηισ γενεραλ νατιοναλ, ρεγιοναλ ορ λοχαλ εχονοµψ. Ρεϖιεωινγ τηε τουριστιχ ο! ερ
σηουλδ βε αδµι# εδ το φαχτορ; ασ νατυραλ φαχτορσ, γεογραπηιχαλ ανδ χοµµυνιχατιον
λινκσ ανδ τουριστ χλαιµσ σε# λεµεντσ, ο! ερσ ιν µεδιχιναλ σεχτορ, ινδιχατιονσ, τψπε
οφ τρεατµεντ, τρεατµεντ, χυρε, πλαχεµεντ ο! ερσ (σταψ, αχχοµµοδατιον), λοχαλ
ινφραστρυχτυρε, ενϖιρονµενταλ, οππορτυνιτιεσ φορ τηε δεϖελοπµεντ οφ σµαλλ βυσινεσσ,
λοχαλ στατιονερψ σηοπσ, ηανδιχρα% προδυχτσ οφ δι! ερεντ λοχαλ φαβριχσ φροµ ποπυλατιον
ανδ νατιοναλ χοστυµεσ σεθυεντιαλ παρτσ, λοχαλ αγριχυλτυρε προδυχτσ, λοχαλ φρυιτ προδυχτσ
ορ διστριχτ, αλλ τηοσε τηατ µακε υπ τηε φραµεωορκ οφ α τουριστ ινφραστρυχτυρε ασ φορ
εξαµπλε: τηατ εξιστ ιν Σερβια, Βοσνια ανδ Ηερζεγοϖινα, παρτλψ ιν Μαχεδονια ασ χεντρεσ
οφ γρεατ χοµπετιτιον οφ τηερµαλ βατησ οφ Κοσοϖο.
Τηερµαλ αχτιϖιτιεσ αρε αϖαιλαβλε φορ γυεστσ ωηο ρεχοϖερ ιν τηερµαλ στατιονσ. Φροµ
τηερµαλ αχτιϖιτψ αρε ρελατεδ τηε ινχοµεσ οφ εµπλοψεεσ ιν διρεχτ µαννερ. Ουρ τηερµαλ
στατιονσ τοδαψ αρε χοννεχτεδ το τηε σουρχε οφ ινχοµε βψ σελφ ∃ νανχιαλ. Νοω φορ τηε
µοµεντ τηερε αρε σοχιαλ εντερπρισεσ ιν πριϖατιζατιον προχεσσ (Γασηι, Μ., 1969). Τηε
ιµπορτανχε οφ τηε τουρισµ προδυχτ ισ ιµπορταντ βεχαυσε α παρτ οφ φαµιλιεσ αρε λιϖινγ
διρεχτλψ φροµ τηερµαλ αχτιϖιτψ. Τηεψ ιν δι! ερεντ µαννερ, διρεχτλψ ορ ινδιρεχτλψ πυτ
ον ιν φυνχτιον τηειρ αχτιϖιτψ φορ τηε προδυχτιον οφ γοοδσ ανδ σερϖιχεσ φορ γυεστσ
ωηο ρεχοϖερ. Εϖερψ τιµε ωε σηουλδ κεεπ ιν µινδ ανδ τηε χονσυµερ εξπενσεσ ωιτη
αδδιτιοναλ αχτιϖιτιεσ ινχλυδινγ συππλψινγ ωιτη γοοδσ ανδ σερϖιχεσ το τηε φαµιλιεσ τηατ
λιϖε διρεχτλψ φροµ τηερµαλ αχτιϖιτιεσ. Τηισ ινχλυδεσ φαµιλιεσ τηατ λιϖε αδδιτιοναλλψ φροµ
τουρισµ ινχλυδινγ τηε ωορκ φορ προδυχινγ γοοδσ ανδ αδδιτιοναλ σερϖιχεσ φορ α λαργε
προπορτιον οφ γοοδσ προδυχεδ βψ αγριχυλτυρε ωηιχη ∃ νδσ πλαχε ιν τουρισµ χονσυµε.
53
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
Μανψ λοχαλ προδυχτσ αρε χονσυµεδ βψ γυεστσ ωηο ϖισιτ τηερµαλ βατησ. Σο τηε
τουρισµ ιν γενεραλ ηασ σιγνι∃ χαντ εχονοµιχ ε! εχτ ον οϖεραλλ δεϖελοπµεντ. Ιν
αδδιτιοναλ αχτιϖιτιεσ αρε ινχλυδεδ ανδ τηε ινχοµε οφ εµπλοψεεσ ινδιρεχτλψ (ινδιρεχτ)
ιν τουρισµ. Τηερµαλ αχτιϖιτιεσ πρεσεντ ηιγη ϖαλυεσ ιν τηε ρεσορτ χονσυµπτιον,
ωηιχη ισ ρελατεδ ωιτη εχονοµιχ ε! εχτ φορ τηε αχτιϖιτιεσ ρελατεδ το τηερµαλ αχτιϖιτψ
ιν γενεραλ. Τηερµαλ βατησ αρε προ∃ ταβλε εχονοµιχ εντερπρισεσ φορ τηε χουντρψ+σ
εχονοµψ.
Φιγυρε 1. Τουριστ προδυχτιον οφ τηερµαλ βατησ
The families
that live
directly from
thermal baths
activities
Better supplies andservices
Income of indirectly employees
Thermal
Activity
Families living
in additional
manner from
tourism
Work for production of goods and
nal services
Additional
activities
Consume expenses
Sevices of clientel that is recovered
Income of directly employees
Costs of clientele to be recovered
Consume expenses
54
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
Ρεσεαρχη µετηοδολογψ
Α γενεραλ µετηοδ οφ στυδψ ιντροδυχεσ τηε οϖεραλλ στυδψ οφ τηισ στυδψ τηατ ισ βασεδ
ον τηε τουριστ ο! ερ οφ εξπλοιτατιον οφ ρεσουρχεσ ανδ τηερµο µινεραλ ωατερ ασ τηε
βασισ οφ τηε δεϖελοπµεντ οφ τηατ ηεαλτη ανδ µεδιχαλ (βαλνεαρ) τουρισµ.
Σπεχι∃ χαλλψ τηε στυδψ πριµαριλψ ρελατε το τηε φολλοωινγ:
¬ Το ενριχη τηε τουριστ ο! ερ οφ ουρ χουντρψ ωιτη τηε εξτραχτιον οφ τηερµαλ βατησ, ασ
τηε βασισ φορ τηε δεϖελοπµεντ οφ ρεχρεατιον ανδ ηεαλτη τουρισµ ιν γενεραλ.
¬ Ινχρεασε τηε µοτιϖατιον οφ τουριστσ φορ εξπλοιτατιον οφ τηερµο µινεραλ ωατερσ
¬ Τηερµαλ τουρισµ ιντροδυχεσ ηιγη ϖαλυε οφ βεινγ χονσιδερεδ βψ α νυµβερ οφ
αχτιϖιτιεσ ιντερχοννεχτινγ διρεχτλψ ανδ ινδιρεχτλψ.
¬ Τηερµαλ τουρισµ ρεπρεσεντσ χοµπουνδ αχτιϖιτιεσ ωηιχη ηαϖε τηε ιµπορτανχε οφ
τηε εχονοµιχ ε! εχτ οφ τηε τηερµαλ βατησ ενϖιρονµεντ.
Τηε γενεραλ ηψποτηεσισ ισ βασεδ ον θυιχκ ασσυµπτιονσ τεστεδ ιν α γενεραλ ανδ
σπεχι∃ χ ιντερεστ. Γενεραλ ηψποτηεσισ ωιλλ ινχλυδε γενεραλ πρερεθυισιτεσ φορ τηε
δεϖελοπµεντ οφ τουρισµ. Τηε γενεραλ ασσυµπτιον ισ τηατ Κοσοϖο ηασ συ∗ χιεντ
χονδιτιονσ φορ τηε δεϖελοπµεντ οφ τουρισµ ανδ µεδιχαλ (βαλνεαρ) τηερµαλ βατησ.
Ηαϖινγ εσταβλισηεδ τηε γενεραλ αππροαχη ωιτη τηε δε∃ νιτιον οφ α φυρτηερ στεπ,
σπεχι∃ χ ηψποτηεσεσ αρε πρεσεντεδ ανδ ασ συχη ωιλλ βε ιν τηε φυτυρε:
¬ Ιφ ωε ιντροδυχεδ (βαλνεαρ) µεδιχαλ τουρισµ ασ α τουρισµ ο! ερ ωηιχη ωιλλ
χοντριβυτε το τουρισµ ιν Κοσοϖο;
¬ Ιν ενριχηµεντ οφ τηε ο! ερ ιν α σπεχι∃ χ τρεατµεντ φορ τηε µινεραλ ρεσουρχεσ τηατ
ηαδ ηελπεδ το ιν∀ υενχε ον γρεατερ νυµβερ οφ ϖισιτορσ (Μαρκοϖι|, Σ. > Μαρκοϖι|,
Ζ., 1967);
¬ Ασ α ϖερψ ιµπορταντ φαχτορ τηατ ιν∀ υενχεσ ον τηε δεϖελοπµεντ (οφ βαλνεαρ)
µεδιχαλ τουρισµ ισ τηε τουριστιχ τουρ παχκαγεσ πριχεσ ιν ωηιχη αρε ινχλυδεδ τηε
νεω βιγ νυµβερ οφ αχτιϖιτιεσ ανδ τουριστιχ α# ραχτιονσ τηατ ηαϖε τηερµαλ βατησ.
Ανψ συβµισσιον ωηιχη ισ συβϕεχτ φορ ρεσεαρχη ασ σχιεντι∃ χ ορ ρεσεαρχη ∃ ελδ ισ χαλλεδ
ϖαριαβλε. Ωε διστινγυιση τωο τψπεσ οφ ϖαριαβλεσ ιν δι! ερεντ ρεσεαρχηεσ: δεπενδεντ
ανδ ινδεπενδεντ ϖαριαβλεσ.
Τηε δεπενδεντ ϖαριαβλεσ αρε:
Γενδερ;
Αγε;
Λοχατιον.
Ινδεπενδεντ ϖαριαβλεσ αρε:
∆εσιρε φορ τηε µαιντενανχε οφ ηεαλτη;
Μοτιϖεσ ανδ νεεδσ φορ α# ραχτιϖε σερϖιχεσ  ηεαλτη;
Ινχρεασεδ τουριστ ο! ερ ωιτη τηε υσε οφ µινεραλ ρεσουρχεσ.
Συρϖεψ µετηοδ ινχλυδεσ αχχεσσ ωηιχη ιν βασε το τηε θυεστιονναιρε εξπλορεσ τηε
δατα, ινφορµατιον, οπινιονσ αβουτ τηε συβϕεχτ βεινγ ρεσεαρχηεδ. Τηισ µετηοδ ισ
ρελιαβλε ανδ ϖαλιδ το τηε εξτεντ, ηοω ρελεϖαντ ισ τηε ινφορµατιον γατηερεδ. Μετηοδ
δε∃ χιενχιεσ οχχυρ ιφ δισχλοσυρε ισ συβϕεχτιϖε ανδ εµοτιοναλ χηαραχτερ, ορ αρε νοτ
προϖιδεδ βψ τηε τρυε ρεσπονδεντ.
Ον τηε συρϖεψ µετηοδσ τηε ρεσπονδεντσ ενχουντερ τηε πολλστερ. Τηε συρϖεψορ σηουλδ
βε α πρεπαρεδ περσον, ηαϖε χοµµυνιχατιον σκιλλσ ανδ ηαϖε αν αππροαχη ωιτη τηε
ρεσπονδεντ.
55
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
Μυστ ηαϖε σολιδ κνοωλεδγε οφ τηε µετηοδ, ανδ δατα προχεσσινγ ιν τηε
θυεστιονναιρε. Ιν χασε οφ δεσιγνινγ τηε θυεστιονναιρε σηουλδ βε χονσιδερεδ τηε
φολλοωινγ ισσυεσ: τηε θυεστιονσ ασκεδ ιν τηε θυεστιονναιρε σηουλδ βε φορµυλατεδ
ιν α ωαψ τηατ ανσωερσ οφ τηε ρεσπονδεντσ γιϖε τηε εξπεχτεδ ινφορµατιον φορ τηε
ρεσεαρχηερ, τηε θυεστιονσ ιν τηε θυεστιονναιρε βε χονχισε, χλεαρ ανδ φορµυλατεδ
ωιτη πρεχισιον, σο τηατ τηε ανσωερσ βε τηε σαµε ωαψ. Τηατ συρϖεψσ βε τηε σηορτεστ
ποσσιβλε, το γιϖε τηε χορρεχτ ανσωερσ.
56
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
57
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
Τηερµαλ τουρισµ ιν Κοσοϖο, ιτσ σιτυατιον ανδ δεϖελοπµεντ
Τηε σιτυατιον οφ δεϖελοπµεντ οφ τηερµαλ τουρισµ ιν Κοσοϖο οφ µινεραλ ωατερ βατησ
δοεσ νοτ χορρεσπονδ τηε ρεαλ ποτεντιαλσ οφ τηε εξιστινγ µινεραλ ωατερ βατησ. Φορ τηισ
ρεασον σηουλδ βε σεεν τηε βεστ, φαϖουραβλε ανδ χοντεµποραρψ ωαψσ, ασ ιν τηε Ευροπε
µινεραλ ωατερ βατησ.
Σπα ανδ τηερµαλσ ιν Κοσοϖο αρε διστινγυισηινγ µορε ιν τηε φυνχτιον οφ ινστιτυτιονσ
ηοσπιταλ− χυρατιϖε. Μορεοϖερ πατιεντσ ϖισιτ τηεσε ινστιτυτιονσ ωιτη τηε ρεχοµµενδατιον
οφ α δοχτορ φορ δισεασεσ ανδ γυιδανχε ον σπεχιαλιζεδ ινστιτυτιονσ φορ τηειρ τρεατµεντ.
Ωατερ µινεραλ βατησ βεφορε ανδ εϖεν νοω αρε δεϖελοπεδ πριµαριλψ ασ χεντρεσ φορ
δισεασε τρεατµεντ ανδ ρεηαβιλιτατιον. Τηερε ηασ βεεν α τρεατµεντ ανδ ρεηαβιλιτατιον
προγραµ, ωηιχη αρε µοστλψ βασεδ ον νατυραλ φαχτορσ (τηερµαλ ωατερ, ηεαλινγ µυδ
ανδ ωεατηερ χονδιτιονσ). Τηερµαλ τουρισµ ιν Κοσοϖο εντιρελψ µαψ βε λιστεδ ον τηε
λοχαλ δοµεστιχ τουρισµ. Πριχεσ οφ µεδιχαλ ανδ ρεηαβιλιτατιον προγραµσ φορ α λονγ τιµε
αρε κεπτ υνδερ χοντρολ, ανδ βεχαυσε οφ τηατ ωερε νοτ ποσσιβλε το ρεαλιζε εχονοµιχ
ιµπροϖεµεντσ. Χοµπαρεδ ωιτη τηε φορµερ µαρκετ ιν Ψυγοσλαϖια ιτ ισ νοτ µαναγεδ
ρελεϖαντ χοµπετιτιον.
Μεανωηιλε φορ τηε φορειγν µαρκετ χαννοτ εϖεν βε τηουγητ οφ. Τηε χαυσεσ ανδ ρεασονσ
φορ συχη σιτυατιονσ αρε νυµερουσ. Πριµαριλψ ποορ ινφραστρυχτυρε οφ µινεραλ ωατερ
βατησ ανδ υνπρεδιχταβλε ηεαλτη ε! εχτσ οφ τηερµαλ τρεατµεντ ανδ λαργε χοµπετιτιον οφ
µινεραλ ωατερ βατησ οφ Σερβια, Μαχεδονια ανδ Σλοϖενια ανδ εϖεν Χροατια.
Τηε αναλψσισ οφ τηε ρεσεαρχη σηοωσ τηατ:
Μοστ ισ χονστιτυτε φροµ τηε λοχαλ γυεστσ;
Τηε λαργεστ νυµβερσ οφ ϖισιτορσ αρε πατιεντσ, ωηερε 80οφ τηεµ νεεδ ρεχοϖερψ
ανδ ρεηαβιλιτατιον;
Μορε δοµινατεσ ον ϖισιτσ ανδ οϖερνιγητσ σταψινγ τηε µιδδλε αγε ανδ ολδερ
αγε;
Υντιλ τηε λαστ ωαρ ωασ φορ α ϖισιτ τηε παρτιχιπατιον οφ πενσιονερσ ανδ α% ερ ωαρ
αππεαρσ ινϖαλιδσ οφ τηε ωαρ παρτιχιπατιονσ;
Ιν τηε αβσενχε οφ αππροπριατε χαπαχιτιεσ ισ λαχκινγ χονδυχτινγ οφ τηε σεµιναρσ,
ϖαριουσ εϖεντσ, σψµποσιυµσ ανδ πρεπαρατιον οφ ατηλετεσ.
Χοµπαρεδ ωιτη τηε µινεραλ ωατερ βατησ οφ ρεγιον, µαψ ϕυστλψ βε σαιδ τηατ ουρ µινεραλ
ωατερ βατησ ηαϖε νεϖερ ρεαχηεδ τηε µεδιυµ λεϖελ ορ ινφραστρυχτυρε φαχιλιτιεσ ανδ
χονστρυχτιον, ανδ λατερ βεχαυσε οφ τηε κνοων χαυσεσ τηεψ εξπεριενχεδ χρισισ. Υντιλ
1990 τηε βατησ ηαδ µοδεστ χαπαχιτιεσ ανδ ινσυ∗ χιεντ χαρε αβουτ µοδερνιζατιον οφ
εθυιπµεντ φορ µεδιχαλ ανδ ρεηαβιλιτατιον πυρποσεσ ανδ ποορ χηοιχε οφ οτηερ φορµσ οφ
συππλιεσ ηαϖε α! εχτεδ τηατ α παρτ οφ τηε χλιεντελε οφ Κοσοϖο ανδ τηεψ γο το µινεραλ ωατερ
βατησ οφ Σερβια (Μαρινοσκι, Ν., > Κορυνοϖσκι, Σ., 2012). Φροµ τηε οϖεραλλ ασσεσσµεντ
τακινγ ιντο αχχουντ τηε αβοϖε µεντιονεδ φαχτορσ, χονσιδερινγ τηε ιµπορταντ ελεµεντσ
φορ τηερµαλ τουρισµ αχτιϖιτιεσ δεϖελοπµεντ: τουριστ  γεογραπηιχαλ ποσιτιον, χοµπλεξ
νατυραλ ϖαλυεσ, αντηροπογενιχ ϖαλυεσ, στατε οφ τηε ηοτελ βυιλδινγσ, χοµµυναλ δεϖιχεσ,
στρυχτυρε οφ εµπλοψεεσ, ανδ ενϖιρονµεντ συρρουνδινγσ οφ τηε µινεραλ ωατερ βατη.
Τηε ασσεσσµεντ ισ χονχλυδεδ τηατ τηε µινεραλ ωατερ βατησ ιν Κοσοϖο ιν τηειρ
δεϖελοπµεντ ηαϖε λοχαλ ανδ ρεγιοναλ ασσετσ το χοµπετε ιν τηε τουριστιχ ο! ερ. Φροµ τηε
οϖεραλλ ασσεσσµεντ οφ τηε µατεριαλ βασισ οφ τηερµαλ τουρισµ ιν Κοσοϖο ιτ ισ νοτ αδαπτεδ
το µοδερν τρενδσ οφ τηερµαλ δεϖελοπµεντ, ωηιχη ωιτη τηε αππροπριατε χοµµιτµεντσ
58
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
προµισεσ θυιτε ενουγη ιν περσπεχτιϖε.
Τηε σχαλε οφ τουρισµ δεϖελοπµεντ οππορτυνιτιεσ ιν περσπεχτιϖε
ιν τηε ρεγιον οφ τηε τηερµαλ βατησ ανδ τηειρ ιµπαχτ ον τηε σπατιαλ αχτιϖιτιεσ
Τηερµαλ ποωερ στατιονσ ωιτη τηειρ χαπαχιτψ ον προπερτιεσ ανδ θυαλιτιεσ οφ ωατερ φορ
ηεαλινγ αρε νοτ υσεδ ονλψ ιν χερταιν σεασονσ, βυτ τηε ποσσιβιλιτιεσ οφ υσε αρε 365 δαψσ
περ ψεαρ, τηατ χρεατε βαλνεαλ τηεραπψ ανδ χλιµατε τουρισµ οππορτυνιτιεσ, χονσιδερινγ
τηε νατυραλ ποτεντιαλσ ωηιχη χαν βε σεεν βψ ϖισιτορσ ασ νατυραλ βεαυτιεσ τηατ λιε αρουνδ
µινεραλ βατησ ωηιχη ισ προϖιδεδ τρεατµεντ, ρεχρεατιον ανδ εντερταινµεντ, εσπεχιαλλψ
ιν ρεγιονσ οφ µινεραλ βατησ.
Τουρισµ ποτεντιαλσ ηαϖε ηιγη ϖαλυεσ ον τηε σπαχε οφ µινεραλ βατησ. Βυιλδινγ οφ τηε
τουριστιχ χαπαχιτιεσ ιν µινεραλ βατησ βυτ αλσο ιν τηειρ συρρουνδινγσ ωουλδ βε νεχεσσαρψ
φορ τηε υρβαν ποπυλατιον, ωηιχη οϖερ τηε ωεεκενδσ ωουλδ ϖισιτ βαλνεολογιχα (χυρατιϖε)
αρεασ ιν τηειρ συρρουνδινγσ. Χονστρυχτιον ανδ ινσταλλατιον οφ βεαυτιφυλ χο# αγεσ ωουλδ
αλλεϖιατε τηε νεεδ φορ ρεχρεατιον ανδ εντερταινµεντ οφ τηε υρβαν ποπυλατιον, νοτ ονλψ
το υσε τηερµαλ βατησ βυτ αλσο χλιµατε συρρουνδινγ χουντριεσ.
Ινχρεασινγ τηε τουριστιχ αχτιϖιτιεσ ιν Κοσοϖο ιν βαλνεολογιχαλ (µεδιχαλ) ρεγιονσ ωιλλ
βε λινκεδ ωιτη εχονοµιχ αχτιϖιτιεσ αρε ρελατεδ το τουρισµ ανδ βαλνεολογιχαλ (µεδιχαλ)
αρεασ ωιλλ βε δεϖελοπεδ ανδ ωιλλ α! εχτ τηε οϖεραλλ δεϖελοπµεντ οφ τουρισµ αχτιϖιτιεσ.
Βυιλδινγ οφ τηε χαπαχιτψ οφ σεχονδαρψ πλαχεµεντ ισ αδϖανταγεουσ βεχαυσε ιτ ισ φαστερ
ανδ τηε πριχε ισ µορε συιταβλε φορ χονστρυχτιον. Τηε τουρισµ χαν βε λινκεδ το εχονοµιχ
αχτιϖιτιεσ ωηιχη χαν βε µανιφεστεδ ιν δι! ερεντ φορµσ; βαλνεο (µεδιχαλ) τηεραπψ,
πηψσιοτηεραπψ, ωεεκενδσ τουρισµ (ον ωεεκενδσ), εσπεχιαλλψ ιν µουνταινουσ αρεασ,
τηε ηυντινγ οφ ανιµαλσ, ∃ σηεριεσ ανδ µουνταινεερινγ ετχ. Βαλνεολογιχαλ (µεδιχαλ)
αρεασ αρε ιν φυνχτιον τηερµαλ ανδ πηψσιοτηεραπψ βατησ ωιτη τηειρ τηερµαλ σπεχτρυµ
ινχλυδινγ τεχηνιχαλ τοολσ (τεχηνολογψ), υνδερ α θυαλι∃ εδ στα! φορ χυρατιϖε ηοτελιερ
σερϖιχεσ ανδ, ασ τηεψ αρε πρεσεντεδ ιν τουριστ προπαγανδα. Τουρισµ δεϖελοπµεντ ιν
τηισ ρεγιον, αλσο βυιλδσ δαιλψ λιφεστψλε, βεινγ ασσοχιατεδ ωιτη νεω φορµσ οφ τουρισµ,
αλλ τηισ ισ δονε βψ ινχρεασινγ τηε δεγρεε οφ ινδυστριαλιζατιον ανδ υρβανιζατιον ιν τηε
ωορλδ, ωηιχη ηασ το δο ωιτη χυ# ινγ ωορκ ηουρσ δυρινγ τηε ωεεκ ανδ ινχρεασινγ νεεδσ
φορ λεισυρε υσε. Χονσιδερινγ τηε βασε φορ φυτυρε γροωτη προσπεχτσ ανδ ιµπορτανχε οφ
λεισυρε ανδ φρεε τοολσ, τουρισµ ωιλλ ηαϖε α ηιγη δεγρεε περσπεχτιϖε.
Μεδιχαλ (βαλνεαρ) τουρισµ ιν Κοσοϖο µαινλψ ινχλυδεσ ϖισιτσ οφ λοχαλ τουριστσ ανδ
α σµαλλ νυµβερ οφ φορειγν τουριστσ. Τηεν τηε στρατεγψ οφ τουρισµ δεϖελοπµεντ ον
µεδιχαλ τουρισµ σεχτορ µυστ βε οριεντεδ το µεετ τηε χονδιτιονσ φορ σοχιαλ γρουπσ
(φαµιλψ, ρετιρεδ, σιχκ, ελδερλψ) τηατ τουριστ ο! ερσ βε ατ τηειρ σερϖιχε. Βυτ ωε σηουλδ
ασπιρε ιν περσπεχτιϖε οφ µινεραλ ωατερ βατησ οφ Κοσοϖο α# ραχτ γρεατερ νυµβερ οφ
τουριστσ φροµ νειγηβουρινγ χουντριεσ ανδ πριοριτιεσ αρε το βε αχχεπτεδ µορε τουριστσ
φροµ Αλβανια βεχαυσε Κοσοϖοσ µινεραλ ωατερ βατησ ο! ερ ϖερψ φαϖουραβλε χονδιτιονσ
φορ ϖισιτορσ φροµ Αλβανια ανδ νειγηβουρινγ χουντριεσ.
Τηερε ρεµαινσ µυχη το βε δονε ανδ ∃ ξ ρεγαρδινγ ινφραστρυχτυρε ον µεδιχαλ τουρισµ
χοµπαρεδ το ρεγιοναλ χουντριεσ ανδ τηειρ τηερµαλ βατησ ωηιχη ρεσπονδσ τηε ηιγηερ
στανδαρδσ οφ τουρισµ, µεδιχαλ τουρισµ ιν γενεραλ ανδ τηερµαλ τουρισµ.
59
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
Συγγεστιονσ
Κοσοϖοσ µινεραλ ωατερ βατησ το ρεαλιζε τηειρ οβϕεχτιϖεσ σηουλδ βροαδεν τηε µατεριαλ
βασε ινχλυδινγ ενϖιρονµενταλ ρεγυλατιον, εξιστινγ φαχιλιτιεσ, νεω χονστρυχτιονσ,
βυιλδινγ οφ ινφραστρυχτυρεσ ανδ, ενϖιρονµενταλ  δεχορατιϖε ρεγυλατιον (παρκινγ λοτσ,
παρκσ, φουνταινσ, ροαδσ ανδ ιτινεραντ τραιλσ). Α µεδιχαλ λοχαλιτψ µυστ βε χοµπλετεδ ωιτη
τηε ιντενσι∃ χατιον οφ εχονοµιχ αχτιϖιτιεσ ανδ χηανγεσ ιν τηειρ στρυχτυρε, δεϖελοπµεντ
οφ εχονοµιχ αχτιϖιτιεσ συχη ασ αγριχυλτυρε ωιτη ιτσ αχτιϖιτιεσ σο τηατ προδυχτσ αρε
ο! ερεδ το τηε τουριστ µαρκετ, τακινγ ιντο χονσιδερατιον ανδ τηε δεϖελοπµεντ οφ
αρτισανσ, ωηιχη το σοµε εξτεντ µεετ τηεσε χριτερια. Τηε τερριτορψ ωηιχη ινχλυδεσ τηε
χυρατιϖε αρεα οφ βατησ σηουλδ βε στυδιεδ ανδ αναλψσεδ ωιτη τηε οππορτυνιτιεσ φορ
δεϖελοπινγ τηε τψπεσ οφ προπερτιεσ τηεψ ποσσεσσ ασ ρεχρεατιον, σπορτσ, εϖεντσ, φεστιϖαλσ,
χονγρεσσεσ, ετχ.. Αλλ σηουλδ βε ιν φυνχτιον οφ τηε τουριστ χλιεντελε. Τηε τηερµαλ αχτιϖιτψ
ωηιχη τακεσ πλαχε ιν βαλνεολογιχαλ (µεδιχαλ) αρεασ ωιλλ α! εχτ ποσιτιϖελψ ιν ρεγιονσ
ορ µυνιχιπαλιτιεσ ιν ωηιχη τηερε αρε τηερµαλ βατησ, ινχλυδινγ τηε λαργε νυµβερ οφ
εµπλοψεεσ διρεχτλψ ορ ινδιρεχτλψ ιν τουρισµ αχτιϖιτιεσ. Βυτ ον τηε οτηερ ηανδ χηανγινγ
τηε λανδσχαπε οφ τηε συρρουνδινγ αρεασ ον βε# ερ βαλνεολογιχαλ (µεδιχαλ) φορ τηε
ποπυλατιον ανδ τηε λοχαλ εχονοµψ ανδ αλσο χεντραλ εχονοµψ τηατ εϖεν µορε µυστ βε
δονε το ρεαχη τηε λεϖελ οφ τηε µινεραλ ωατερ βατησ ιν ρεγιονσ ανδ αλσο Ευροπε. Σο λοχαλ
προδυχτσ σηουλδ µεετ τηε µαρκετ (ωηιχη το σοµε εξτεντ ισ υσεδ βψ σπασ). Ιν τηισ χασε,
τηε στανδαρδ οφ λιϖινγ οφ τηε ποπυλατιον ωιλλ βε ραισεδ.
Μεδιχαλ τουρισµ προµισεσ ενουγη ιν τηε φυτυρε αχχορδινγ το τηε πρεµισεσ υνδερ
τηε χυρρεντ φυνχτιον ωιτη χηανγεσ αχχορδινγ το µοδελσ οφ ρεγιοναλ χουντριεσ. Τηισ
ωιλλ βε παρτιχυλαρλψ αν ιµπορταντ εϖεντ ιν Κοσοϖοσ τουριστ ο! ερ. Μινεραλ ωατερ βατησ
ινχλυδινγ χλιµατε χουντριεσ ποσε γρεατερ ιµπορτανχε ιν τηε ηεαλτη σεγµεντ, χυλτυραλ
ανδ αν ιµπορταντ εχονοµιχ φαχτορ ιν δεϖελοπεδ χουντριεσ οφ Ευροπε. Τηε στρατεγψ
οφ δεϖελοπµεντ οφ ωατερ µινεραλ βατησ ιν Ευροπε ισ το γροω τηε ρεσπονσιβιλιτιεσ ιν
χυρατιϖε ϖαλυεσ ανδ βε οριεντεδ ωιτη τηειρ αχτιϖιτιεσ ον χυστοµερ σερϖιχεσ (ϖισιτορ). Τηε
γοαλ ισ τηατ χλιεντ ηασ τηε χοµπλεξ ο! ερινγ ωιτη αλλ τηε χοντεντ αϖαιλαβλε. Ιν ορδερ φορ
τηε χλιεντ ιν τηεσε σπεχι∃ χ ενϖιρονµεντ εξπεριενχε ϕοψ, σπιριτυαλ ανδ πηψσιχαλ χοµφορτ
σηουλδ ηαϖε α ενϖιρονµεντ τηατ ισ συρρουνδεδ ωιτη ορναµενταλ ρεχρεατιον σπαχεσ
ωηιχη ηαϖε αϖαιλαβλε µινεραλ ωατερ βατησ ον τηε δεϖελοπεδ χουντριεσ οφ Ευροπε.
Ον τηε βασε οφ τηε αναλψσισ ον Κοσοϖοσ µινεραλ ωατερ βατησ, τηεψ ηαϖε τηε
οππορτυνιτψ το δεϖελοπ τηε µεδιχαλ τουρισµ ιν τηισ αρεασ. Βψ αναλψσινγ τηειρ πριοριτιεσ
φορ δεϖελοπµεντ:
Ηεαλινγ ωατερσ αρε ιν τηε µοοδ;
Νατυραλ φαχτορσ ιν τηε ενϖιρονµεντ;
Τηερµαλ ωατερ βατησ τραδιτιον;
Φραµεωορκ ωιτη αδεθυατε, εδυχατιοναλ ανδ προφεσσιοναλ πρεπαρατιον;
Χυλτυραλ ανδ ηιστοριχ ϖαλυεσ ιν τηε ενϖιρονµεντ;
Γεογραπηιχαλ ποσιτιον;
Λοωερ πριχεσ ιν τηε τηεραπευτιχ προγραµ.
Μινεραλ ωατερ βατησ αρε αλσο φαχεδ ωιτη προβλεµσ φορ τηειρ δεϖελοπµεντ το χοµπετε
τηε δεϖελοπεδ µινεραλ ωατερ βατησ:
Ποορ ινφραστρυχτυρε;
Ουτ δατεδ µεδιχαλ εθυιπµεντ;
60
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
Λαχκ οφ νεω εδυχατιοναλ προγραµσ;
Τηε λαχκ οφ βαλνεολογιχαλ (µεδιχαλ) στρατεγψ;
Λαχκ οφ ∃ νανχιαλ ρεσουρχεσ φορ δεϖελοπµεντ;
Ποορ µαρκετινγ αχτιϖιτιεσ ανδ προµοτιον;
Υνσταβλε πολιτιχαλ σιτυατιον.
Τηερεφορε Κοσοϖοσ ωατερ µινεραλ βατησ ανδ τηερµαλ προχεσσεσ αρε αϖαιλαβλε φορ τηε
τουρισµ δεϖελοπµεντ:
Τηεψ αρε οφ ηιγη θυαλιτψ ωιτη τηειρ προδυχτ αϖαιλαβλε;
Ωιτη λοωερ πριχεσ τηαν µινεραλ ωατερ βατησ οφ Ευροπε ανδ ρεγιον;
Ωιτη τηειρ τραδιτιον οφ πρεϖεντιον, τρεατµεντ ανδ ρεηαβιλιτατιον υσινγ ϖαριουσ
µετηοδσ οφ τρεατµεντ ωηιχη µαψ προϖιδε τηειρ µαρκετ σηαρε, εσπεχιαλλψ φορ ϖισιτορσ
οφ τηε χουντρψ ανδ νειγηβουρινγ χουντριεσ.
Ιν γενεραλ Κοσοϖο ηασ οππορτυνιτιεσ ανδ αδϖανταγεσ φορ µαρκετ δεϖελοπµεντ, βεσιδεσ
µεδιχαλ χεντρεσ χαν αλσο ηαϖε αντηροπογενιχ ϖαλυεσ ιν τηε ϖιχινιτψ συχη ασ ηεαλτηψ
φοοδ τηατ ισ προδυχεδ ιν τηε συρρουνδινγ οφ βαλνεολογιχαλ (µεδιχαλ) χουντριεσ, νατυραλ
ανδ χυλτυραλ ϖαλυεσ .
Κοσοϖο ηασ οϖερ 50 τηερµαλ ωατερ σουρχεσ, ινχλυδινγ πελοιδ. Εϖεν µορε ισ
ινχρεασεδ τηειρ ϖαλυε ιφ τακεν ιντο αχχουντ φρεση αιρ εχολογιχαλ ενϖιρονµεντ, συιταβλε
χλιµατιχ χονδιτιονσ, µορπηολογιχαλ φορµσ ανδ βιολογιχαλ αδϖανταγεσ, ωηιχη αρε
αµονγ τηε ποτεντιαλσ αδϖανταγεσ ωηιχη ουρ µινεραλ ωατερ βατησ ηασ αϖαιλαβλε;
Τηερε αρε βυιλτ ρεχεπτιϖε φαχιλιτιεσ ινδισποσιτιον ιν ωηιχη σηουλδ βε ∃ ξεδ τηε
ινφραστρυχτυρε;
Σηουλδ γιϖε µορε συππορτ το ωατερ µινεραλ βατησ βψ χεντραλ ανδ λοχαλ −
µυνιχιπαλ τουρισµ πολιχιεσ οφ Κοσοϖο;
Τηρουγη τηε νεω στρατεγψ σηουλδ οβσερϖε τηε δι! ερενχεσ βετωεεν τραδιτιοναλ
ηεαλτη τουρισµ ανδ ηεαλτη χοντεµποραρψ ωαψσ ιν αχχορδανχε ωιτη τηε ρεθυιρεµεντσ
οφ τηε τουριστ µαρκετ;
Ινδεεδ ωατερ µινεραλ βατησ σηουλδ ραισε τηειρ θυαλιτιεσ βυτ αλσο τηε
πρεσεντατιον, χλιµατιχ χηαραχτεριστιχσ ανδ ενϖιρονµενταλ χλεανλινεσσ, τηεψ ποσσεσσ.
Ωε σηουλδ τακε ιν χονσιδερατιον ατ ανψ τιµε τηε σιτυατιον οφ τηε µαρκετ
τραχκινγ ωηερε τηε ωεακνεσσεσ αρε ανδ ωηερε ουρ προδυχτσ οππορτυνιτιεσ ιν ουρ
σερϖιχεσ τηατ ωε ο! ερ το χυστοµερσ;
Νεεδ φορ τηε εθυιπµεντ ωιτη νεω προγραµσ ιν λοχαλ σερϖιχεσ αϖαιλαβλε φορ
γυεστσ ον τηε χοντεµποραρψ ανδ τραδιτιοναλ σερϖιχεσ;
Ωουλδ βε νεχεσσαρψ φορ χυστοµερ τηατ µινεραλ ωατερ βατησ βε αλωαψσ α# ραχτιϖε
ανδ χοµπετιτιϖε ιν αδδιτιον το νεω χοντεµποραρψ προγραµσ.
Μινεραλ ωατερ βατησ ιν Κοσοϖο σηουλδ ιδεντιφψ τηειρ γοαλσ, ρεχογνιζε τηειρ µαρκετ ιν
αδδιτιον το τηε ποτεντιαλ τηατ ωιλλ χρεατε παρτνερσηιπ ωιτη παρτνερ χοµπετιτορσ.
Ιτ ισ ρεθυιρεδ το ρεσεαρχη αλλ οπτιονσ ασ τηοσε ωιτη µεδιχαλ θυαλιτψ ωιτη αλλ τηε
αδϖανταγεσ ανδ µαρκετ οριεντατιον ιν ωηιχη προδυχτσ σηουλδ βε πλαχεδ;
Μινεραλ ωατερ βατησ σηουλδ συβµιτ τηειρ νεω φορµ οφ τηειρ βυσινεσσ. Βεσιδεσ
τηειρ αϖαιλαβλε α# ραχτιον σηουλδ βυιλδ νεω χαπαχιτψ το τηε ηιγηεστ στανδαρδσ ωηιχη
ωιλλ σερϖε τηε γυεστσ;
Ιτ ισ πρεφεραβλψ τηε ωαψ οφ σε# ινγ, ρανγινγ φροµ τρανσπορτ το βε ασ εασψ ανδ
χοµφορταβλε, τιλλ το πυτ ψου ιν τηε ωατερ µινεραλ βατησ ενϖιρονµεντ;
Ιτ ισ προποσεδ το ινχρεασε τηε σερϖιχεσ φορ τηε βενε∃ τ οφ αλλ χυστοµερσ δυρινγ
61
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
αλλ εξπεχτατιον τιλλ τηε σε# ινγ υπ;
Ιτ ισ προποσεδ τηατ βαλνεολογιχαλ (µεδιχαλ) ο! ερσ ισ λιαισεδ ωιτη τηε ο! ερ οφ
τηε συρρουνδινγσ ιν συχη α ωαψ τηατ φορµ τηε µεδιχαλ παχκαγε ινχλυδινγ αδδιτιοναλ
αχτιϖιτιεσ ιν τηε σερϖιχε οφ χλιεντσ;
Πριµαριλψ εατινγ ηεαλτηψ ανδ εχολογιχαλ λοχαλ φοοδ;
Σηουλδ βε ινχλυδινγ χυλτυραλ σεγµεντ (ινχλυδινγ, χονχερτσ, φεστιϖαλσ, γαλλεριεσ,
εντερταινµεντ ανδ γατηερινγσ ωιτη αµυσινγ χηαραχτερ);
Ωατερ µινεραλ βατησ σηουλδ βε χοµφορταβλε ανδ θυιετ πλαχεσ;
Σηουλδ βε γιϖεν ιµπορτανχε τηε εξποσυρε ανδ σαλεσ οφ σουϖενιρσ ατ ϖαριουσ
πλαχεσ ιν βαλνεολογιχαλ (µεδιχαλ) αρεασ;
Ιτ ισ νεχεσσαρψ το πρεσεντ ϕοιντ µαρκετινγ προµοτιον ινχλυδινγ αλλ τηε ο! ερ φορ
τηε τουριστ µαρκετ εσπεχιαλλψ φορ µορε φαµουσ φαιρσ, ωηιχη ωιλλ ρεπρεσεντ ουρ ϖαλυεσ
οφ τηερµαλ βατησ.
Τηερµαλ βατησ ιν Κοσοϖο εξπεχτσ θυιτε γοοδ προσπεχτσ ιν τηε φυτυρε ωηιχη ωιλλ βε αβλε
το δεϖελοπ αλονγ µοδερν στανδαρδσ. Αχχορδινγ τηε µορε κνοων ϖαλυεσ οφ τηερµαλ
βατησ ανδ υσινγ τηειρ αϖαιλαβλε ποτεντιαλσ.
Χονχλυσιονσ
Βασεδ ον τηε δεϖελοπµεντ ανδ τηε γενεραλ ιµπορτανχε οφ τηε τουρισµ ιν Κοσοϖο,
ρεγιον ορ ιν γενεραλ ωε ηαϖε τρεατεδ τηε τηερµαλ τουρισµ ανδ ιτσ χηαραχτεριστιχσ.
Τηερµο µινεραλ ωατερσ αρε πρεσεντ ατ 55 σουρχεσ ιν Κοσοϖο. Τηοσε σουρχεσ αρε ιν
ρελατιον ωιτη εξιστινγ χονδιτιονσ οφ τηε τουριστ ο! ερ οφ τηε τηερµαλ τουρισµ, ιν ουρ
χουντρψ ορ ουρ ρεγιον, ωηιχη ινϖολϖεσ τηε µοστ κνοων τηερµαλ ζονεσ τηατ αρε
ιν φυνχτιον οφ τηε βαλνεαλ τουρισµ. Χοµπαρινγ ωιτη τηε χονδιτιονσ φορ τουρισµ
δεϖελοπµεντ τηεψ αρε α ποτεντιαλ φαχτορ ιν τηισ δεϖελοπµεντ. Ιτ ισ στιλλ νεεδεδ το ινϖεστ
ανδ οργανιζεδ αχτιϖιτιεσ ιν δεϖελοπινγ τηε βαλνεαλ τουρισµ.
Ηαϖινγ ιν µινδ τηε περσπεχτιϖε οφ δεϖελοπµεντ ανδ εξπλοιτατιον οφ τηε τηερµαλ
ωατερσ τηερε ισ στιλλ α λοτ οφ ωορκ το βε δονε ιν ορδερ το µακε τηε βεστ οφ ιτσ υσε, ιν α
ρατιοναλ ωαψ, ινχλυδινγ αλλ τηε ποτεντιαλσ ωε ηαϖε ατ δισποσαλ. Τηε ηιγη ϖαλυεσ ανδ
προ∃ τσ φροµ τηε τηερµαλ σουρχεσ µεαν τηατ τηε εχονοµιχ προ∃ τ ισ οφ γρεατ ιµπορτανχε.
Φροµ τηε µεδιχαλ τουρισµ τηε εχονοµιχ αχτιϖιτιεσ ωιλλ βε αχτιϖατεδ λικε δοµεστιχ
αγριχυλτυρε, τραδε, ηανδιχρα% σ, ανδ τηε γενεραλ προ∃ τ φορ τηε ποπυλατιον ανδ λοχαλ
εχονοµψ. Λοχαλ ποπυλατιον ωιλλ βενε∃ τ τηε µοστ φορµ δι! ερεντ αχτιϖιτιεσ τηατ ωιλλ
βε οργανιζεδ ον τηε βαλνεαλ ζονεσ οφ τηε Κοσοϖο τηερµαλ σπα. Αλσο τηε τηερµαλ σπασ
ενϖιρονµεντ, παρκσ ανδ τηειρ συρρουνδινγ ωιλλ ινχρεασε τηε ϖαλυε οφ βαλνεαλ ζονεσ,
ωηιχη σηουλδ βε κεπτ χλεαν ιν ορδερ το χοµπετε ωιτη οτηερ κνοων σπασ. Ινϖεστµεντσ
ιν τηε βαλνεαλ τηεραπψ αρε νεχεσσαρψ εσπεχιαλλψ φορ τηε στατε οωνεδ σπασ
Τηειρ τουριστ φυνχτιον ισ βελοω τηε λεϖελ οφ τηε σπασ ιν τηε φορµερ Ψυγοσλαϖια. Βυτ
ωιτη τηε µαξιµαλ ινϖολϖεµεντ ανδ µαξιµαλ υσε οφ τηε χαπαχιτιεσ τηατ αρε ατ δισποσαλ,
Κοσοϖοσ σπα ισ ϖερψ προµισινγ. Ηερε ωε σηουλδ ινχλυδε οτηερ τηερµαλ ανδ µινεραλ
σουρχεσ τηατ νεεδ το βε εξπλορεδ ανδ τρεατεδ σπεχι∃ χαλλψ.
62
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
Ρεφερενχεσ
Βατκοσκα, Λ., > Ασλιµοσκι, Π. (2012). Ρεσεαρχη ον µοτιϖατιον ιν τουρισµ. Οηριδ: Φαχυλτψ οφ
Τουρισµ ανδ Ηοσπιταλιτψ.
Βι}ανι∼, Ρ. (1968). Μαρκετ τψπολογψ. Ζαγρεβ: Ινφορµατορ.
Βοψερ, Μ. (1970). Λε τουρισµε, Παρισ.
∆υµαζεδιερ, ϑ. (1962). ςερσ υνε χιϖιλισταιον δε λοισιρ. Παρισ: Εδιτιονσ δυ Σευιλ.
Γασηι, Μ. (1967). Ποτεντιαλ οππορτυνιτιεσ φορ τηε δεϖελοπµεντ οφ τουρισµ ιν Κοσοϖο ανδ
Μετοη& α − Μαστερ+σ τηεσισ. Βελγραδε.
Γασηι, Μ. (1969). Τηε µαιν ποτεντιαλ οφ τουρισµ ϖαλυεσ οφ Κοσοϖο, εξπερτισε δεϖελοπεδ φορ τηε
πυρποσε ανδ ωορκ οφ τηε ρεγιοναλ σπατιαλ πλαν φορ Κοσοϖο, Πρισητινα.
Γασηι, Μ. (1986). Βασιχσ οφ Τουρισµ. Πρισητινα: Υνιϖερσιτψ οφ Κοσοϖο.
Κελλερ, Π., > Βιεγερ, Τ. (2007). Προδυχτιϖιτψ ιν τουρισµ−φυνδαµενταλσ ανδ χονχεπτσ φορ αχηιεϖινγ
γροωτη ανδ χοµπετιτιϖενεσσ. Βερλιν: Εριχη Σχηµιδτ ςερλαγ.
Κελλερ, Π., > Βιεγερ, Τ. (2010). Μαναγινγ χηανγε ιν τουρισµ: χρεατινγ οππορτυνιτιεσ  οϖερχοµινγ
οβσταχλεσ. Βερλιν: Εριχη Σχηµιδτ ςερλαγ.
Κελλερ, Π., > Βιεγερ, Τ. (2011). Τουρισµ δεϖελοπµεντ α% ερ χρισισ: γλοβαλ ιµβαλανχεσ −ποϖερτψ
αλλεϖιατιον. Βερλιν: Εριχη Σχηµιδτ ςερλαγ.
Μαρινοσκι, Ν., > Κορυνοϖσκι, Σ. (2012). Μετηοδολογψ οφ Τουριστ ςαλοριζατιον οφ Σπαχε. Οηριδ:
Φαχυλτψ οφ Τουρισµ ανδ Ηοσπιταλιτψ.
Μαρκοϖι|, Σ. > Μαρκοϖι|, Ζ. (1967). Εχονοµιχσ οφ Τουρισµ. Ζαγρεβ.
Μυηαξηερι, Ν. (2005). Εχονοµιχ ανδ Τουρισµ Μαναγεµεντ. Πρισητινα.
Τανοϖιχ, Α. (1972). ςαλυε ανδ Εϖαλυατιον. Σαραϕεϖο:Ζαϖοδ ζα ιζδαϖανϕε υδβενικα.
Τοδοροϖιχ, Α. (1978). Ρεσεαρχη Μετηοδολογψ φρεε τιµε, Βελγραδε: Σαϖρεµενα αδµινιστραχ& α.
ςαριερ, Φ. (1 976). Λε µαρση δυ τηερµαλισµε ετ λα χοµµερσατιον δυ προδυιτ τηερµαλδανσ λεσ
στατιον. Παρισ.

To continue reading

Request your trial