Ndikimi i korrupsionit në mjedisin e bizneseve kosovare

AuthorLiridon Alidemaj - Refik Havolli
PositionMenaxher i Burimeve Njerëzore në 'MC FOOD'sh.p.k - Drejtor në kompaninë 'Passable'
Pages174-179
174
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
Νδικιµι ι κορρυπσιονιτ ν µϕεδισιν ε βιζνεσεϖε κοσοϖαρε
ΜΣχ. Λιριδον Αλιδεµαϕ
Μεναξηερ ι Βυριµεϖε Νϕερζορε ν ΜΧ ΦΟΟ∆ση.π.κ
∆ρ. Ρε! κ Ηαϖολλι
∆ρεϕτορ ν κοµπανιν Πασσαβλε
Αβστρακτ
Γϕατ δισα ϖιτεϖε τ καλυαρα νυµρι ι Νδρµαρρϕεϖε τ ςογλα δηε τ Μεσµε ν Κοσοϖ σητ
ρριτυρ δυκσηµ δυκε λϖιζυρ νγα 28.000 ν ϖιτιν 2003 δερι ν 70.000 ν ϖιτιν 2007. Σιπασ
Αγϕενχιονιτ τ Στατιστικαϖε τ Κοσοϖσ, ν τρεµυϕοριν ε παρ τ ϖιτιτ 2016 ϕαν ρεγϕιστρυαρ γϕιτησεϕ
2 896 νδρµαρρϕε.
Κραηασυαρ ΤΜ1 2016 µε τρεµυϕοριν ε νϕϕτ τ ϖιτιτ παραπρακ ΤΜ1 2015 ϖρεηετ νϕ ρριτϕε πρεϕ
12.2
ε κραηασοϕµε ΤΜ1 2016 µε ΤΜ4 201. Κϕο ρριτϕε κρψεσισητ σητ σι ρεζυλτατ ι νιϖελιτ τ λαρτ τ
φρψµσ νδρµαρρσε ν µεσιν ε θψτεταρϖε τ Κοσοϖσ.
Σιδοθο%  κτο νδρµαρρϕε ϖαζηδοϕν τ πρβαλλεν µε βαρριερα τ ϖενδοσυρα νγα αµβιεντι
αφαριστ δυκε πρφσηιρ ρρεγυλλορετ κοµπλεκσε δηε ϕο ε∃ κασε, ϖσητιρσιτ ε θασϕεσ ν σηρβιµε
νανχιαρε, α% σιµ, νϕοηυρι δηε τεκνολογϕι, ϖσητιρσιτ ν σηιτϕεν ε µαλλραϖε δηε σηρβιµεϖε
ν τρεγυν ϖενδορ, ρεγϕιοναλ δηε νδρκοµβταρ.
Κτα φακτορ θ ϖεπροϕν σι φρενα ν ακτιϖιτετετ αφαριστε, δµτοϕν ιµαζηιν ε αµβιεντιτ αφαριστ
τ Κοσοϖσ. Πρδερισα δισα νγα κτο ϖσητιρσι ϕαν τρασηγυαρ νγα ε καλυαρα, τ τϕερατ ϕαν σι
ρεζυλτατ ι παθαρτσιϖε τ ϖαζηδυεσηµε θ µβιζοτροϕν ν Κοσοϖ, θ νγα ϖιτιτ 1999.
Θ νγα ϖιτι 2002: κονκυρρενχα ϕοφορµαλε, τατιµετ, εκονοµια ϕοφορµαλε δηε σηρβιµετ πυβλικε,
κονσιδεροηεν σι βαρριερα κρψεσορε τ νδρµαρρϕεϖε, κυ ιντενσιτετι ι τ χιλϖε κα µβετυρ κονσταντ
µε ϖιτε. Πρδερισα ν ϖιτιν 2010 µυνγεσα ε λεγϕισλαχιονιτ σητ κονσιδερυαρ σι βαρριερα κρψεσορε,
ν ϖιτιν 2006 κϕο σητ ραδηιτυρ νδρ βαρριερατ κυλµορε.
⊄σητ ιντερεσαντ τ ϖρεηετ φακτι σε νδρµαρρσιτ ν Κοσοϖ κονσιδεροϕν σε βαρριερατ κρψεσορε
ϕαν ατο θ λιδηεν ν αµβιεντιν ε ϕασητµ, νδρσα ατο θ λιδηεν µε αµβιεντιν ε βρενδσηµ
δ.µ.τη καπαχιτετετ νδρµαρρσε/νϕερζορε, κονσιδεροηεν σι σεκονδαρε δηε τερχιαρε.
Φϕαλ κψε: βιζνεσ, µϕεδισ, κορρυπσιον, βαρριερ, ινφραστρυκτυρ.
Ηψρϕε
Ν Κοσοϖ, θ νγα περιυδηα ε πασλυ% σ, ν τρεγυν τον δοµινοϕν νδρµαρρϕετ ε
ϖογλα δηε τ µεσµε τ χιλατ ϕαν φακτορ κψ ν ρριτϕεν ε εκονοµισ σ ϖενδιτ σι δηε
νδικυεσιτ κρψεσορ ν κρ& ιµιν ε ϖενδεϖε τ ρεϕα τ πυνσ. Με νϕ σηκαλλ σηυµ τ
λαρτ τ παπυνσισ δηε µε νϕ εκονοµι ϕοφορµαλε δηε σηυµ ε σηυµ σ∃ δα τ τϕερα,
φοκυσι δηε σηπρεσα µ ε µαδηε πρ πυνσιµ σιδοµοσ τεκ τ ρινϕτ κοσοϖαρ µβετεν
κρψεσισητ τεκ σεκτορι πριϖατ.
Μυνδ τ τηεµι σε δισα προχεδυρατ βυροκρακτικε ϕαν λεητσυαρ σα ι πρκετ ηαπϕεσ σ
βιζνεσεϖε τ ρεϕα, πορ, πραπ σε πραπ βαρριερατ µε τ χιλατ βαλλαφαθοηεν ατο, ϖαζηδοϕν
τ ϕεν τ µδηα. Νϕ πρεϕ βαρριεραϖε µε νδικιµ µ τ µαδη σητ κορρυπσιονι δηε
εκνοµοµια ϕοφορµαλε. Πασταϕ ραδηιτεν εδηε βαρριερα τ τϕερα σι: τακσατ, δογανα ε λαρτ,
175
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
σεκτορι λιγϕορ, προκυροριµι ετϕ. Σηκαλλα ε λαρτ ε κορρυπσιονιτ πο νδικον θ τ µοσ κεµι
ινϖεστιτορ τ ηυαϕ σεριοζ τ χιλτ εδηε πσε πο σηπρεηιν γατισηµρι πρ τ ινϖεστυαρ ν
Κοσοϖ, πρ σηκακ τ κτ& φενοµενι πο τρηιθεν.
Φιρµατ ε ηυαϕα ε σηοηιν αδµινιστρατν πυβλικε σι µϕα% τ κορρυπτυαρ, δηε σε νϕ
νυµρ µϕα% ι µαδη ι ινϖεστιτορϖε δεκλαρυαν σε ϕαν τ πακναθυρ µε ε∃ κασιτετιν ε
αδµινιστρατσ πυβλικε.
Εκονοµια ϕοφορµαλε, σιδοµοσ εϖαζιονι σκαλ σητ νϕ βαρριερ σηυµ ε µαδηε θ πο
ι νγυλφατ βιζνεσετ κοσοϖαρε νδαϕ κονκυρρεντϖε ν τρεγυν ϖενδορ.
Σηπρεσοϕµ θ σα µ σηπεϕτ τ κετ νϕ ε∃ κασιτετ µ τ λαρτ δρεϕτ ζϖογλιµιτ τ κτψρε
βαρριεραϖε δηε κρ& ιµιτ τ νϕ µϕεδισι σα µ ατρακτιϖ τ τ βριτ βιζνεσ δηε κρ& ιµιτ τ
στρατεγϕιϖε τ ρεϕα πρ τι τρηεθυρ ινϖεστιτορτ ε ηυαϕ πρ τ ινϖεστυαρ ν Κοσοϖ.
Νϕ πασθψρ λιδηυρ µε βαρριερατ ν ζηϖιλλιµιν ε βιζνεσεϖε ν Κοσοϖ
Κοσοϖα κα νεϖοϕ τ νδρτοϕ νϕ αδµινιστρατ προφεσιοναλε πυβλικε τ λιρ νγα
νδρηψρϕετ πολιτικε. Σιστεµι γϕψθσορ µβετετ ι δοβτ, δηε νδρηψρϕα πολιτικε ν πυνν
ε γϕψθσοριτ σητ ενδε βρενγοσσε. Συνδιµι ι λιγϕιτ ϖαζηδον τ ϕετ σητϕε βρενγοσσε
ν ϖεριυν ε Κοσοϖσ.
Παπυνσια κα µβετυρ τεϕετ ε λαρτ δηε εκονοµια νυκ κα κρ& υαρ ϖενδε τ µϕα% υεσηµε
πυνε πρ τ ζϖογλυαρ πρεσιονιν µβι τρεγυν ε πυνσ δηε πρ τ οφρυαρ µυνδσι
πυνσιµι.
Κορρυπσιονι σητ ι πρηαπυρ ν σηυµιχν ε σεκτορϖε δηε παλϖε.
Περχεπτιµι ι κορρυπσιονιτ δηε κριµιτ σητ πρκεθσυαρ ν ϖιτετ ε φυνδιτ δηε σητ βρ
πενγεσ ε µαδηε νδαϕ ινϖεστιµεϖε τ ηυαϕα. Φυση τϕετρ ε ρνδσισηµε ε συνδιµιτ
τ λιγϕιτ σητ εδηε ζβατιµι ι κοντραταϖε κυ Κοσοϖα νυκ θνδρον µιρ ν κτ ασπεκτ.
Σηκελϕα ε κοντραταϖε σητ σητϕε ε ζακονσηµε ν Κοσοϖ, δηε δυκετ σε ∃ ρµατ ε καν
σηυµ τ ϖσητιρ θ τι ζβατοϕν ατο.
Μυνγεσα ε φυρνιζιµιτ τ ϖαζηδυεσηµ µε ενεργϕι ελεκτρικε ϖαζηδον τ ϕετ πενγεσα
µ ε µαδηε πρ ∃ ρµατ νγα τ γϕιτη σεκτορτ ε εκονοµισ.
Νδρπρερϕετ ε ρρψµσ ε ζϖογλοϕν προδηιµταριν δηε ρρισιν κοστοτ, σεπσε πυντορτ
ρριν κοτ γϕατ κοη σ νδρπρερϕεσ. Πλοτσιµι ι στανδαρδεϖε τ προδυκτεϖε σητ νϕ
φυση τϕετρ κυ Κοσοϖα κα µβετυρ πραπα ραϕονιτ. Εκσπορτυεσιτ πρβαλλεν µε σ∃ δα τ
κονσιδερυεσηµε ν πλοτσιµιν ε στανδαρδεϖε τ προδυκτεϖε (Κοµισιονι Εϖροπιαν
2011)
Προβλεµι κρψεσορ ι νδρµαρρσϖε σητ ∃ νανχιµι. Ασπεκτετ ∃ νανχιαρε πρφση& ν:
µυνγεσν ε θασϕεσ ν ∃ νανχιµ, νιϖελιν ε καµατσ, µυνγεσν ε κρεδιϖε εκσπορτυεσε,
κρκεσατ πρ κολατεραλ, ηιστοριατιν ε ∃ ρµσ ν ασπεκτιν ε ∃ νανχιµιτ ετϕ.
Κοµπανιτ ε µδηα καν προβλεµε µ τ µδηα ∃ νανχιαρε πρ δαλλιµ µε ατο τ
ϖογλατ δηε τ µεσµετ, µιρπο µεθ ρεσυρσετ ε τϕερα τ σαϕ ϕαν τ µδηα, ατο καν θασϕε
µ τ λεητ ν ∃ νανχιµ
(Ινστιτυτι Ριινϖεστ, 2003, 32)
Μοσε∃ κασιτετι ι ϖεπριµιτ τ σητετιτ λιγϕορ παραθετ βυριµιν κρψεσορ τ κονκυρρενχσ
ϕολοϕαλε.
Νδικιµ νεγατιϖ ν κτ κυπτιµ καν µαρρδηνιετ ενδε τ παρρεγυλλυαρα τρεγταρε µε
ϖενδετ φθινϕε. Εκσπορτυεσιτ κοσοϖαρ βαλλαφαθοηεν µε πενγεσα σεριοζε ν εκσπορτιµιν
ε µαλλραϖε τ ϖετα.
176
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
Ιστρυµεντετ ∃ σκαλε δηε τακσατ δογανορε ϕαν δυκε ι ρρεζικυαρ σηυµ προδηυεσιτ
ϖενδορ.
Βιζνεσετ κοσοϖαρε θ ιµπορτοϕν καν µυνγεσ τ πρκραηϕεσ ινστιτυχιοναλε,
συβϖενχιονεϖε, πρ ιµποριτιν ε παϕισϕεϖε δηε λνδϖε τ παρα.
Με γϕιτη προγρεσιν ε βρ, µβυλιµι ι κυ∃ ριτ ενδε νυκ σητ πλοτσισητ ι συκσεσσηµ
πρ τ πενγυαρ ηψρϕεν ιλεγαλε τ µαλλραϖε.
Νϕ βυριµ τϕετρ ι κονκυρρενχσ ϕολοϕαλε σητ γϕιτηασητυ εδηε εϖαζιονι ∃ σκαλ. Κψ
προβλεµ δυηετ τ αδρεσοηετ σεριοζισητ νγασε σηκαλλα ε εϖαζιονιτ ∃ σκαλ ν Κοσοϖ
κονσιδεροηετ σι τεϕετ ε λαρτ
(ΥΝ∆Π: 2003, 8)
Σεκτορι ϕοφορµαλ νξιτετ νγα µανγσιτ ε πολιτικαϖε τατιµορε δηε σηπενζυεσε, σι δηε ν
ζβατιµιν ε λιγϕιτ, δυκε πρφσηιρ λυ% ν κυνδρ κορρυπσιονιτ δηε κριµιτ τ οργανιζυαρ.
Κτο ε ζϖογλοϕν βαζν τατιµορε δηε ε∃ κασιτετιν ε πολιτικαϖε εκονοµικε.
Σαδο θ κα ιδε, προποζιµε δηε στρατεγϕι θ τ ζϖογλοηετ πϕεσµαρρϕα ε λαρτ ε εκονοµισ
ϕοφορµαλε ν Κοσοϖ, κριζα εκονοµικε βοτρορε δηε ρεχεσιονι εκονοµικ θ κα πρεκυρ
Κοσοϖν, καν δετψρυαρ σηυµ βιζνεσε τ καλοϕν ν ϖεπριµταρι ϕοφορµαλε, µε θλλιµ
θ τι µβ& ετοϕν κονκυρρενχσ. ςεπρµιταριτ µ τ µδηα ινφορµαλε ν Κοσοϖ ι
υδηηεθιν πικρισητ κοµπανιτ δηε βιζνεσετ θ φορµαλισητ ϕαν τ ρεγϕιστρυαρα, τ χιλατ
παγυαϕν νϕ πϕεσ τ τατιµεϖε, νδρσα νϕ πϕεσ τϕετρ ε φσηεηιν.
Σιπασ πρλλογαριτϕεϖε, εκονοµια ε παλιγϕσηµε ν Κοσοϖ σητ µ ε λαρτα ν ραϕον δηε
µενδοηετ σε σητ γϕψσµ πργϕψσµ µε εκονοµιν φορµαλε.
Νδρκαθ, γϕατ ζβατιµιτ τ νϕ προϕεκτι πρ ζϖογλιµιν ε εκονοµισ φορµαλε, τ βρ
νγα Αλεανχα Κοσοϖαρε ε Βιζνεσιτ, σητ τηεκσυαρ σε σηκακταρ κρψεσορ ι κσαϕ δυκυριε
σητ µοσφυνκσιονιµι ι σητετιτ λιγϕορ.
Προϕεκτι, ι χιλι κα πασυρ πρ θλλιµ ρισηικιµιν ε λιγϕεϖε δηε ρρεγυλλατιϖαϖε εκζιστυεσε θ
νδικοϕν ν ρριτϕεν απο ζϖογλιµιν ε εκονοµισ ϕοφορµαλε, κα τρεγυαρ σε ν Κοσοϖ ν
τ γϕιτηα σεκτορτ εκονοµια ϕοφορµαλε σητ ν πρµασα τ µδηα.
(ωωω.εϖροπαελιρε.οργ)
Νδικιµι ι κορρυπσιονιτ ν βιζνεσετ κοσοϖαρε
Φιρµατ ε ηυαϕα ϕαν ϖεανρισητ τ νδϕεσηµε νδαϕ κορρυπσιονιτ, σεπσε ατο νυκ ι νϕοηιν
µιρ δηε ϕαν µ πακ ν γϕενδϕε τ γϕεϕν ρρυγν θ τι ανασηκαλοϕν κτο σιτυατα.
Ινϖεστιτορτ ε ηυαϕ ε ϖλερσοϕν σιστεµιν ϕυριδικ σι νϕ πενγεσ ε ρνδσισηµε πρ
ινϖεστιµετ.
Ν νϕ ανκετ τ κρψερ νγα Βανκα Βοτρορε µ σε 80 πρθινδ ε ∃ ρµαϖε τ ιντερϖιστυαρα
καν την θ ϕαν τ πακναθυρα µε συνδιµιν ε λιγϕιτ δηε σιστεµιν γϕψθσορ.
Κορρυπσιονι ι γϕψκαταϖε σητ χιτυαρ σι νϕ νγα προβλεµετ µ τ µδηα. Σιπασ
πικπαµϕεσ σ ινϖεστιτορϖε, κορρυπσιονι σητ ι πρηαπυρ ν αδµινιστρατν πυβλικε
ν πργϕιτησι δηε ν γϕψκατα ν ϖεαντι.
(∆οκυµεντ ι Βανκσ Βοτρορε ,10, 25)
Πρβαλλϕα µε αυτοριτετετ πυβλικε δυκετ τ ϕετ νϕ νγα σ∃ δατ µ τ µδηα πρ ∃ ρµατ ε
ηυαϕα θ ϕαν τ ιντερεσυαρα τ ινϖεστοϕν ν Κοσοϖ. Μ σε 80 πρθινδ τ ινϖεστιτορϖε
τ ιντερϖιστυαρ δεκλαρυαν θ ϕαν τ πακναθυρ µε ε∃ κασιτετιν ε αδµινιστρατσ πυβλικε.
Στρυκτυρα κοµπλεκσε αδµινιστρατιϖε, βασηκ µε ϕοε∃ κασιτετιν δηε βυροκραχιν, κρ& ον
ποτενχιαλ πρ εκσπλοατιµιν ε λιδηϕεϖε περσοναλε δηε κρκιµιν ε µιτοσ. Κορρυπσιονι
177
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
σητ χεκυρ σι νϕ νγα ασπεκτετ µ νεγατιϖε τ αδµινιστρατσ πυβλικε.
Νδρµαρρϕετ ε ϖογλα δηε τ µεσµε δµτοηεν σηυµ νγα κορρυπσιονι, δηε σητ
πενγεσα µ ε µαδηε πρ ινϖεστιµετ ε ρεϕα ν ϖενδ.
Οπεριµι ν νϕ µϕεδισ τ κορρυπτυαρ υ κυσητον ινϖεστυεσϖε δερι ν 4
τοταλε τ τψρε.
Πολιτικατ θ καν νδϕεκυρ σητετετ τ χιλατ καν σηνυαρ προγρεσ κυνδρ κορρυπσιονιτ
ϕαν:
Νγριτϕα ε νϕ αγϕενχιονι οσε δεπαρταµεντι τ παϖαρυρ αντικορρυπσιον− πρα τ
κρ& οηετ νϕ αγϕενχι ε παϖαρυρ αντικορρυπσιον µε κοµπετενχν θ τ νδϕεκ πεναλισητ,
δηε τ πρµιρσοϕ α% σιν ε νϕ ϖενδι πρ τ λυ% υαρ κορρυπχιονιν.
Λεητσιρατ αδµινιστρατιϖε− βυρροκραχια σητ νϕ τερρεν πϕελλορ πρ κορρυπσιονιν
ςενδοσϕα ε νϕ γϕψθσιε τ παϖαρυρ− κρ& ιµι ι νϕ γϕψθσορι τ παϖαρυρ, τ
µιρπαγυαρ δηε τ µιρτραϕτυαρ, σητ ελσι πρ ϖενδοσϕεν ε σητετιτ τ σ δρεϕτσ.
Ρριτϕα ε παγαϖε πρ ννπυνσιτ χιϖιλ− νσε ννπυνσιτ χιϖιλ νυκ αρρ& ν τ
κεν νϕ στανδαρδ τ πρανυεσηµ ϕετεσε, ατηερ πατϕετρ θ κορρυπσιονι δο τ βηετ
προταγονιστ.
Νσε θεϖεριτ δυαν τ µβαϕν νϕ φυθι πυντορε τ νδερσηµε, τ µοτιϖυαρ δηε
προφεσιοναλε, δυηετ τ ϕεν τ γατσηµε τ παγυαϕν παγα τ δρεϕτα.
Πριϖατιζιµι δηε τενδερα τρανσπαρεντ δηε κονκυρρυεσ− νσε ινϖεστυεσιτ ε ηυαϕ
νυκ βεσοϕν σε δο τ κεν µυνδσι τ βαραβαρτα πρ τ κονκυρρυαρ πρ πριϖατιζιµετ
δηε τενδερτ ε σητετιτ, νορµαλισητ θ νυκ δο τ ϕεν ν γϕενδϕε τ βεσοϕν σε α δο τ
τραϕτοηεν µε δρεϕτσι νγα αυτοριτετετ ∃ σκαλε, ινσπεκτορτ ε σητετιτ απο σιστεµι γϕψθσορι.
Κυρ πριϖατιζιµετ δηε τενδερατ βηεν τ ηαπυρ δηε κονκυρρυεσ, κυ πρζγϕεδηϕα σητ
ε ηαπυρ πρ οπινιονιν πυβλικ ατηερ ινϖεστυεσιτ δο τ κυπτοϕν θ Θεϖερια πο κρκον
νϕ µϕεδισ σα µ κονκυρρυεσ τ µυνδσηµ.(ΟΣΧΕ: 2006, 30)
Κοσοϖα ϖαζηδον τ πρβαλλετ µε σ∃ δα τ κονσιδερυεσηµε ν λυ% ν ε κορρυπσιονιτ.
Λεγϕισλαχιονι θ σητ µιρατυαρ τανι δυηετ ζβατυαρ πλοτσισητ. Βασηκπυνιµι µεσ
Αγϕενχισ κυνδρ Κορρυπσιονιτ, πολιχισ δηε προκυρορισ δυηετ πρµιρσυαρ εδηε µ
σηυµ. Σηκελϕετ ε ρρεγυλλαϖε τ προκυριµιτ ϖαζηδοϕν τ ϕεν βρενγοσσε ν κοντεκστιν
ε κορρυπσιονιτ. Κορρυπσιονι κα νεϖοϕ θ τ λυ% οηετ εδηε ν φυσηατ ε αρσιµιτ δηε
σηνδετσισ.
Κα χα πρµιρσιµε σα ι πρκετ στρυκτυραϖε πρ τυ µαρρ µε κορρυπσιον, µιρπο
κορνιζα λεγϕισλατιϖε ενδε νυκ σητ ε πλοτ.
Κορρυπσιονι µβετετ ι πρανισηυµ ν σηυµ φυσηα, σι δηε ϖαζηδον τ ϕετ νϕ βρενγ
σεριοζε πρ θψτεταρτ, σιδοµοσ ν θασϕεν ε τψρε νδαϕ σηρβιµεϖε πυβλικε
(Κοµισιονι Εϖροπιαν, 2011, 13.)
Ν ρεαλιζιµιν ε ινϖεστιµεϖε καπιταλε ν ινφραστρυκτυρ νϕ κοντριβυτ τ ρνδσισηµ
καν δην ΥΣΑΙ∆, ∆ΦΙ∆, ΓΤΖ δηε σηυµ οργανιζατα τϕερα νδρκοµβαρε.
Ινφραστρυκτυρα πυβλικε ν Κοσοϖ
Ινφραστρυκτυρα πρβν ινσταλιµετ ε πρηερσηµε τ νϕ ϖενδι θ ρρεγυλλοϕν σηπρνδαρϕεν,
(αυτοστραδατ, ηεκυρυδηατ, τελεκοµυνικαχιονιν, σηρβιµετ µϕεκσορε (σπιταλετ δηε
κλινικατ) σι δηε σηρβιµετ ε τϕερα (ελεκτριχιτετι, υϕι, γαζι, γρυµβυλλιµι ι πλεηραϖε).
Θ νϕ βιζνεσ τ οπεροϕ µε συκσεσ δυηετ τ κετ κοµυνικιµ µε τρεγϕετ δηε τ νϕοη
φαρ προδυκτεση ϕαν τ νεϖοϕσηµε δηε ν σασι κρκοηεν ατο.
178
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
Ζηϖιλλιµι ι ινφραστυκτυρσ κρκον νϕ κοη τ γϕατ δηε νϕ κοστο µϕα% τ λαρτ. Βυριµετ
νανχιαρε τ κυ∃ ζυαρα µυνδ τ βϕν τ ϖσητιρ πρ Θεϖεριν θ τα πρβαλλοϕ ϖετµ
κοστον, ανδαϕ µυνδ τ κρκοηετ µβσητετϕα νγα σεκτορι πριϖατ πρ πρµιρσιµετ ν
ινφραστρυκτυρ. (Κρινι, ∆, Εδα ,2009, 28).
Ν περιυδην ε πασ λυ% σ ϕαν βρ ινϖεστιµε σεριοζε νγα ανα ε δονατορϖε δηε σι
ρεζυλτατ ι κσαϕ κεµι νϕ σιτυατ µ τ µιρ ν κραηασιµ µε τ καλυαρν σα ι πρκετ
ινφραστρυκτυρσ πυβλικε.
Ν ρεαλιζιµιν ε ινϖεστιµεϖε καπιταλε ν ινφραστρυκτυρ νϕ κοντριβυτ τ ρνδσισηµ
καν δην ΥΣΑΙ∆, ∆ΦΙ∆, ΓΤΖ δηε σηυµ οργανιζατα τϕερα νδρκοµβαρε.
Μιρπο Κοσοϖα κα τρασηγυαρ νϕ ινφραστρυκτυρ τ παζηϖιλλυαρ ε τ δµτυαρ σηυµ
γϕατ δηϕετ ϖιτεϖε τ φυνδιτ, κσητυ θ σιτυατα ενδε νυκ σητ ν νϕ σηκαλλ θ τ
νξισ απο τ λεητσοϕ ινϖεστιµετ δηε ζηϖιλλιµιν ε βιζνεσϖε.
Ινϖεστιτορτ καν προβλεµ πρ τ σιγυρυαρ τοκν ε υρβανιζυαρ πρ νδρτιµ, πρ τυ
κψυρ ν ρρϕετιν ε υϕσϕελλσιτ, ενεργϕισ, τελεκοµυνικιµϖε δηε ρρυγϖε.
Ινϖεστιτορτ πριϖατ ν Κοσοϖ κρψεσισητ ε καν νανχυαρ κψϕεν ν ρρϕετ τ
ινφραστρυκτυρσ (ρρψµα, ρρυγα, υϕι, ηιγϕενα ετϕ) µε µϕετετ ε ϖετα.
ςλερσοηετ σε κτο σηπενζιµε τ λαρτα ζακονισητ ι σητρενϕτοϕν προϕεκτετ ινϖεστιϖε πρε
20−30<. class="_ _0"> ι σητρενϕτ δηε µε σηυµ πενγεσα.
Κρκεσατ ε βιζνεσεϖε δηε κονσυµατορϖε ϕαν ν ρριτϕε, κσητυ θ γϕενδϕα ε
ινφραστρυκτυρσ δηε σηρβιµεϖε πυβλικε µυνδ τ µερρετ σι νϕ νγα λιµιτετ µ τ
µδηα πρ ινϖεστιτορτ
(Ινστιτυτι Ριινϖεστ, 2002, 27.)
Ν ϖιτιν 2008 γϕερ ν ϖιτιν 2011 ϕαν βρ ινϖεστιµε καπιταλε ν νδρτιµιν ε ρρυγϖε
ν Κοσοϖ. Πασι θ ινϖεστιµετ ϕαν ν ϖ& ιµ, ενδε νυκ σητ βρ ρικλασι∃ κιµι ι ρρυγϖε.
Κλασι∃ κιµι ι ρρυγϖε, σιπασ στανδαρδεϖε τ νδρτιµιτ βηετ νγα δρεϕτορια πρκατσε.
Σιπασ βυριµιτ τ τ δηναϖε τ πρεζαντυαρα νγα ϖιτι 2005 δερι ν ϖιτιν 2010 ν τερριτοριν
ε Κοσοϖσ κεµι 1925.1 κµ ρρυγ, κα να ϕεπ τ κυπτοϕµ σε νυµρι ι κιλοµετραϖε τ
ρρυγϖε βαζυαρ ν
κατεγοριζιµιν ε τψρε σητ ι πανδρψσηυεσηµ δηε ν ϖιτιν 2011 σητοηετ γϕατσια ε
κιλοµετραϖε τ αυτοστραδσ πρ 38 κµ.
Ν ϖιτιν 2011, ρρυγτ νδρκοµβταρε αρρ& ν ν 38ατο
ραϕοναλετ. Σηυµιχα ε ρρυγϖε ν Κοσοϖ ϕαν τ ασφαλτυαρα, πρα 93.88τψρε ϕαν ρρυγ
τ ασφαλτυαρα, νδρσα 6.12
∆υκε ε µαρρ παρασψση φακτιν σε ινφραστρυκτυρα ρρυγορε ν Κοσοϖ γϕατ περιυδησ σ
λυ% σ υ σηκατρρυα σηυµ, µυνδ τ τηεµι γϕενδϕα ε ρρυγϖε σα ι πρκετ ασφαλτιµιτ τ
τψρε σητ ε κναθσηµε, πρα νυκ µυνδ τα µοηοϕµ κτ. Κϕο κα κρ& υαρ νϕ εφεκτιϖιτετ
τεκ βιζνεσετ πρ θαρκυλλιµιν ε λιρ τ µαλλραϖε. ∩σητϕα ε ινϖεστιµεϖε καπιταλε δο τ
ϕετ νϕ ιν∀ υενχ µϕα% εφεκτιϖε δρεϕτ βασηκπυνιµιτ µε ϖενδετ ε ραϕονιτ δηε κϕο δο
τ µυνδσοντε µ σηυµ οπσιονε πρ σηκµβιµιν ε µαλλραϖε, σητ σηυµ ε κϕαρτ
σε κϕο δο τ κρ& οϕ νϕ βιλανχ τρεγταρ µ τ µιρ, πρ αρσψε σε Κοσοϖα ενδε ϖαζηδον τ
κετ νϕ βιλανχ τρεγταρ νεγατιϖ.
(∆οκυµεντ ι Βανκσ Βοτρορε: 2010, 5, 6).
Κονκλυζιονε
Ασητυ σι εδηε ι πρµενδµ µ ηερτ, βαρριερατ θ ι ϖσητιρσοϕν τ τ βριτ βιζνεσ
179
ςολ. 2 Νο. 2
Σεπτεµβερ, 2016
Βαλκαν ϑουρναλ οφ Ιντερδισχιπλιναρψ Ρεσεαρχη
ΙΙΠΧΧΛ Πυβλισηινγ, Τιρανα−Αλβανια
ΙΣΣΝ 2410−759Ξ
Αχχεσ ονλινε ατ ωωω.ιιπχχλ.οργ
ν µϕεδισιν κοσοϖαρ ϕαν τ σηυµτα σι: κορρυπσιονι, µυνγεσα ε συνδιµιτ τ λιγϕιτ,
βυροκραχια, εϖαζιονι ∃ σκαλ, ενεργϕια ελεκτρικε, καµατατ βανκαρε ετϕ.
∆ιηετ θ κορρυπσιονι σητ ι πρανισηµ εδηε ν σητετετ µ τ ζηϖιλλυαρα τ βοτσ
µιρπο ϕο ν µασ τ µαδηε σι σητ ν Κοσοϖ.
Ρεκοµανδιµετ πρ τ ζϖογλυαρ σηκαλλν ε λαρτ τ κορρυπσιονιτ θ νδικον ν µϕεδισιν
ε βιζνεσϖε κοσοϖαρε ϕαν:
Τ λυ% οηετ εκονοµια ϕοφορµαλε, τ κετ κοντρολλ µ τ µαδη νδαϕ κονκυρρεντϖε
θ οπεροϕν ϕασητα ρρεγυλλαϖε λιγϕορε;
Πριϖατιζιµ τρανσπαρεντ δηε λιγϕορ;
Φυνκσιονιµ ι γϕψθσοριτ ν µνψρ τ παϖαρυρ;
Τ κετ µβικθψρϕε τ πλοτ δηε τ παϖαρυρ ν σεκτοριτ ε προκυριµιτ;.
Τ ελεµινοηεν προχεδυρατ βυροκρατικε σεπσε κϕο βν θ κορρυπσιονι τ ϕετ µ ι
πρανισηµ κυρ κα σιστεµ βυροκρατικ.
Τ κρψεϕ πυνν ασητυ σι δυηετ Αγϕενσιονι Αντικορρυπσιον, πρα τι δενοϕν ραστετ
µε αφερα κορρυπτιϖε, ε ϕο τ µοσ µαρρ µασα.
Ρεφερενχα
1. Κοµισιονι Εϖροπιαν: (2011) Ραπορτι ι Προγρεσιτ 2011 πρ Κοσοϖν, Βρυκσελ.
2. Ινστιτυτι Ριινϖεστ: (2003) Πολιτικα τρεγταρε εδηε προµοϖιµι ι Εκσπορτιτ ν Κοσοϖ.
3. ΥΝ∆Π: (2003). Ραπορτ ι Παραλαϕµριµιτ τ Ηερσηµ, Κοσοϖ, Ραπορτι∴3.
4. (ητππ://ωωω.εϖροπαελιρε.οργ/χοντεντ/αρτιχλε/1789036.ητµλ, 21 πριλλ, 2012)
5. ∆οκυµεντ ι Βανκσ Βοτρορε (2010): Ζηβλλοκιµι ι ποτενχιαλιτ πρ ρριτϕε εκονοµικε,
Μεµορανδυµι εκονοµικ ι σητετιτ).
6. ΟΣΧΕ: (2006) Υδηζυεσι ι πρακτικαϖε µ τ µιρα πρ νϕ κλιµ ποζιτιϖε πρ βιζνεσιν δηε
ινϖεστιµετ, ςιεννα, 2006, φθ.30).
7. Ινστιτυτι Ριινϖεστ: (2002). Ινϖεστιµετ ε ϑασητµε ∆ιρεκτε ν Κοσοϖ., ραπορτ ηυλυµτυεσ.
8. Ινστιτυτι Ριινϖεστ: Ινϖεστιµετ ε ϑασητµε ∆ιρεκτε ν Κοσοϖ. Ραπορτ ηυλυµτυεσ, σητατορ,
2002, φθ. 27).
9. Κρινι, ∆, Λυγα, Ε (2009). Βαζατ ε Βιζνεσιτ, Τιραν.
10. ∆οκυµεντ ι Βανκσ Βοτρορε (2010): Κοσοϖα, Ζηβλλοκιµι ι ποτενχιαλιτ πρ ρριτϕε εκονοµικε,
Μεµορανδυµι εκονοµικ).

To continue reading

Request your trial